Người lao động muốn đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động thì phải báo trước cho công ty ít nhất 45 ngày nếu làm hợp đồng không xác định thời hạn, ít nhất 30 ngày nếu làm hợp đồng xác định thời hạn từ 12 đến 36 tháng, và ít nhất 3 ngày làm việc nếu hợp đồng xác định thời hạn dưới 12 tháng. Đó là khung chung theo Bộ luật Lao động 2019. Một số ngành nghề, công việc đặc thù có thời hạn báo trước dài hơn nhiều, do Chính phủ quy định riêng.
Quyền nghỉ việc của người lao động là quyền đơn phương: không cần công ty đồng ý, không cần nêu lý do, miễn là báo trước đúng hạn. Điều người lao động hay vấp không nằm ở lý do mà nằm ở con số ngày, ở việc xác định mình đang ký loại hợp đồng nào, và ở chỗ báo bằng cách nào để sau này chứng minh được. Bài này đi qua từng loại hợp đồng, nêu những trường hợp dễ nhầm, và việc nên làm trước khi nộp thông báo. Quy định có thể đã được sửa đổi, hướng dẫn mới có thể đã ban hành, nên trước khi quyết định hãy tra văn bản hiện hành.
Bảng thời hạn báo trước theo loại hợp đồng
Bộ luật Lao động 2019 chỉ còn hai loại hợp đồng lao động: không xác định thời hạn và xác định thời hạn (tối đa 36 tháng). Loại hợp đồng mùa vụ hay hợp đồng theo một công việc nhất định dưới 12 tháng của luật cũ không còn; những hợp đồng như vậy ký sau năm 2021 được hiểu là hợp đồng xác định thời hạn. Thời hạn báo trước khi người lao động tự nghỉ được chia như sau.
| Loại hợp đồng | Thời hạn báo trước tối thiểu | Ghi chú |
|---|---|---|
| Không xác định thời hạn | Ít nhất 45 ngày | Tính theo ngày, không chỉ ngày làm việc |
| Xác định thời hạn từ 12 đến 36 tháng | Ít nhất 30 ngày | Tính theo ngày |
| Xác định thời hạn dưới 12 tháng | Ít nhất 3 ngày làm việc | Chỉ đếm ngày làm việc |
| Ngành nghề, công việc đặc thù | Dài hơn, theo nghị định hướng dẫn | Ví dụ tổ bay, kỹ thuật bảo dưỡng tàu bay, thuyền viên, người quản lý doanh nghiệp |
| Thuộc trường hợp được nghỉ không cần báo trước | Không phải báo trước | Chỉ khi đúng các căn cứ luật liệt kê |
Chữ "ít nhất" có nghĩa đây là mức sàn. Hợp đồng hoặc nội quy có thể ghi thời hạn ngắn hơn có lợi cho người lao động; ghi dài hơn mức luật thì phần dài hơn thường không ràng buộc được người lao động, vì luật đặt mức này để bảo vệ quyền tự do nghỉ việc. Khi hợp đồng ghi khác luật, hãy chụp lại điều khoản đó và hỏi trước khi làm theo.
Xác định đúng loại hợp đồng mình đang ký
Nhiều người đi làm lâu năm không còn nhớ mình ký loại nào. Cách chắc nhất là mở bản hợp đồng đang có hiệu lực, không phải bản đầu tiên. Có người ký lần đầu hợp đồng 12 tháng, lần hai 24 tháng, rồi sang lần ba thì theo luật phải là hợp đồng không xác định thời hạn. Nếu công ty vẫn cho ký tiếp hợp đồng có thời hạn lần thứ ba, hoặc hợp đồng hết hạn mà hai bên vẫn tiếp tục làm việc quá 30 ngày không ký mới, thì cách hiểu về loại hợp đồng có thể khác với chữ ghi trên giấy.
Trường hợp hợp đồng đã hết hạn mà người lao động vẫn đi làm, luật cho hai bên 30 ngày để ký hợp đồng mới; quá thời hạn đó không ký thì hợp đồng đã giao kết trở thành hợp đồng không xác định thời hạn. Hệ quả trực tiếp với người muốn nghỉ: thời hạn báo trước có thể là 45 ngày chứ không còn là 30 ngày.
Nếu bạn không giữ bản hợp đồng nào, hãy đề nghị phòng nhân sự cung cấp bản sao bằng văn bản hoặc qua thư điện tử công ty. Đây cũng là bước giữ dấu vết, vì khi có tranh cãi về số ngày báo trước, bản hợp đồng là căn cứ đầu tiên được đem ra so.
Những ngành nghề có thời hạn báo trước dài hơn
Vì sao có ngoại lệ. Một số công việc nếu người làm nghỉ đột ngột sẽ ảnh hưởng an toàn hoặc vận hành lớn, như tổ lái tàu bay, nhân viên kỹ thuật bảo dưỡng tàu bay, nhân viên điều độ khai thác bay, thuyền viên làm việc trên tàu đi nước ngoài, hay người quản lý doanh nghiệp theo Luật Doanh nghiệp. Nhóm này được nghị định hướng dẫn Bộ luật Lao động quy định thời hạn báo trước dài hơn đáng kể so với mức 30 hoặc 45 ngày.
Cách tính thường gặp. Với hợp đồng dài hạn, mức báo trước cho nhóm đặc thù được tính bằng nhiều tháng; với hợp đồng ngắn dưới 12 tháng, mức thường tính theo một phần thời hạn hợp đồng. Con số cụ thể nằm trong nghị định, và có thể đã được sửa, nên không nên dựa vào lời kể của đồng nghiệp.
Người quản lý doanh nghiệp. Nếu bạn là giám đốc, phó giám đốc, kế toán trưởng hoặc giữ chức danh quản lý được điều lệ công ty xác định, hãy kiểm tra mình có thuộc nhóm "người quản lý doanh nghiệp" theo nghị định không. Nhiều người giữ chức trưởng phòng nghĩ mình thuộc nhóm này nhưng thực ra không, và ngược lại.
Nên làm gì. Đọc lại hợp đồng, quyết định bổ nhiệm, điều lệ công ty, rồi tra nghị định hướng dẫn đang có hiệu lực. Còn băn khoăn thì hỏi trước khi nộp thông báo, vì báo thiếu ngày là nghỉ trái luật.
Báo thiếu ngày thì hậu quả là gì
Báo trước không đủ số ngày luật đòi hỏi, mà cũng không thuộc trường hợp được nghỉ không cần báo trước, thì việc nghỉ bị coi là đơn phương chấm dứt hợp đồng trái pháp luật. Theo nguyên lý của Bộ luật Lao động 2019, người lao động khi đó không được nhận trợ cấp thôi việc, phải bồi thường cho công ty nửa tháng tiền lương theo hợp đồng, cộng một khoản tương ứng với tiền lương những ngày không báo trước, và phải hoàn trả chi phí đào tạo nếu có cam kết đào tạo.
Ví dụ giả định: một người làm hợp đồng không xác định thời hạn, lương theo hợp đồng mười triệu đồng một tháng, chỉ báo trước 15 ngày rồi nghỉ. Số ngày thiếu là 30 ngày. Ngoài nửa tháng lương bồi thường, người này còn có thể phải trả khoản tương ứng tiền lương 30 ngày thiếu. Chưa kể cơ hội nhận trợ cấp thôi việc của những năm làm việc trước đó cũng mất.
Một hệ quả ít người để ý là khả năng hưởng trợ cấp thất nghiệp. Luật về việc làm loại trừ người đơn phương chấm dứt hợp đồng trái pháp luật khỏi diện hưởng. Vì vậy, chênh lệch vài ngày báo trước có thể kéo theo thiệt hại lớn hơn nhiều so với số lương của chính những ngày đó. Cách tính chi tiết khoản bồi thường được trình bày ở chuyên mục chấm dứt trái luật và bồi thường của trang.
Thời hạn báo trước tính từ khi nào
Thời hạn báo trước bắt đầu từ khi công ty nhận được thông báo của bạn, chứ không phải từ ngày bạn ghi trên tờ giấy. Nếu bạn ký thông báo ngày mùng 1 nhưng tới mùng 5 mới gửi cho quản lý, thì về chứng cứ, công ty có thể lập luận thời hạn chỉ bắt đầu từ mùng 5. Vì vậy, ngày gửi và cách gửi quan trọng ngang ngày ký.
Cách đếm phổ biến theo nguyên tắc tính thời hạn của Bộ luật Dân sự: ngày đầu tiên được tính là ngày liền sau ngày công ty nhận thông báo. Với thời hạn 30 hoặc 45 ngày, ngày được đếm liên tục theo lịch, gồm cả ngày cuối tuần và ngày lễ; nếu ngày cuối cùng rơi vào ngày nghỉ thì thời hạn kết thúc vào ngày làm việc kế tiếp. Với thời hạn 3 ngày làm việc của hợp đồng dưới 12 tháng thì chỉ đếm ngày làm việc theo lịch làm việc của công ty.
Muốn an toàn, nhiều người cộng thêm vài ngày dự phòng. Phần đếm ngày chi tiết, kể cả trường hợp dùng phép năm trong thời gian báo trước, có một bài riêng trong chuyên mục này. Điều cốt lõi: luôn để lại dấu vết ngày công ty nhận, bằng chữ ký nhận, thư điện tử công ty hoặc phiếu báo phát của bưu điện.
Chuẩn bị trước khi nộp thông báo nghỉ việc
Trước khi gửi thông báo, dành một buổi để rà lại giấy tờ và tính ngày. Thứ tự gợi ý như sau.
- Tìm bản hợp đồng đang có hiệu lực và các phụ lục; xác định loại hợp đồng và chức danh.
- Kiểm tra mình có thuộc nhóm ngành nghề đặc thù, hoặc nhóm người quản lý doanh nghiệp, hay không.
- Đọc nội quy lao động và hợp đồng đào tạo nếu có, ghi lại điều khoản về báo trước, bàn giao, hoàn trả chi phí.
- Tính ngày nghỉ dự kiến từ ngày công ty sẽ nhận thông báo, cộng dự phòng nếu ngày cuối gần lễ, Tết.
- Soạn thông báo bằng văn bản, ghi rõ ngày nghỉ cuối cùng, đề nghị bàn giao và thanh toán.
- Gửi theo cách để lại bằng chứng ngày nhận, giữ một bản có xác nhận.
- Lập danh sách việc bàn giao, tài sản đang giữ, để tránh bị giữ lại các khoản thanh toán sau này.
Trong thời gian báo trước, hợp đồng vẫn còn hiệu lực. Bạn vẫn phải đi làm, vẫn được trả lương và đóng bảo hiểm như bình thường. Nghỉ hẳn trước ngày cuối cùng mà không có thoả thuận với công ty có thể biến một lần nghỉ đúng luật thành nghỉ trái luật.
Khi nào nên hỏi luật sư
Bài viết trình bày nguyên lý chung. Có những tình huống nên hỏi người có chuyên môn trước khi ký hoặc gửi bất cứ giấy tờ nào: hợp đồng ghi thời hạn báo trước dài hơn luật kèm điều khoản phạt; bạn giữ chức danh quản lý và không chắc có thuộc nhóm đặc thù; hợp đồng đã ký nối tiếp nhiều lần nên không rõ loại; công ty yêu cầu ký cam kết không làm cho đối thủ sau khi nghỉ; hoặc bạn đang có cam kết đào tạo với số tiền lớn.
Mỗi hồ sơ có chi tiết riêng mà một bài viết chung không thay được. Cần xem hồ sơ của riêng mình thì hỏi luật sư trên AI Cố Vấn, mang theo bản hợp đồng, phụ lục và nội quy để được đọc đúng chữ. Đừng quên tra văn bản hiện hành, vì Bộ luật Lao động và các nghị định hướng dẫn có thể đã được sửa đổi sau thời điểm bài viết được soạn.
Một lưu ý nữa: quyết định nghỉ việc là quyết định của bạn, và luật bảo vệ quyền đó. Việc tính đúng ngày chỉ nhằm để quyền đó không bị đổi thành nghĩa vụ bồi thường. Ra đi đúng hạn, bàn giao rõ ràng, cũng giúp lời xác nhận công tác về sau nhẹ nhàng hơn.
Câu hỏi thường gặp
Hợp đồng thử việc có phải báo trước khi nghỉ không?
Trong thời gian thử việc, mỗi bên có quyền huỷ bỏ thoả thuận thử việc mà không cần báo trước và không phải bồi thường. Đây là quy định riêng cho thử việc, khác với đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động chính thức. Nếu thử việc được ghi ngay trong hợp đồng lao động, nên đọc kỹ điều khoản đó.
Hợp đồng ghi phải báo trước 60 ngày thì có phải làm theo không?
Luật đặt mức tối thiểu để bảo vệ quyền nghỉ việc của người lao động. Điều khoản bắt báo trước dài hơn mức luật cho hợp đồng thông thường thường không ràng buộc được người lao động. Tuy vậy, để tránh tranh cãi, hãy chụp điều khoản đó và hỏi luật sư trên AI Cố Vấn trước khi quyết định số ngày báo.
Báo trước bằng lời nói có được tính không?
Luật yêu cầu báo trước nhưng chứng minh lời nói rất khó. Khi có tranh chấp, người lao động phải chứng minh đã báo đúng hạn. Vì vậy nên báo bằng văn bản, thư điện tử công ty hoặc tin nhắn có lưu, và giữ bằng chứng ngày công ty nhận được.
Trong thời gian báo trước công ty có được cho nghỉ luôn không?
Hai bên có thể thoả thuận để người lao động nghỉ sớm hơn ngày dự kiến. Nếu công ty tự ý không cho làm và không trả lương những ngày còn lại mà không có thoả thuận, đó là vấn đề cần ghi lại và hỏi thêm, vì hợp đồng vẫn còn hiệu lực đến hết thời hạn báo trước.
Làm hợp đồng hai năm thì báo trước 30 ngày hay 45 ngày?
Hợp đồng xác định thời hạn từ 12 đến 36 tháng thì mức tối thiểu là 30 ngày. Tuy nhiên, nếu đây là lần ký thứ ba hoặc hợp đồng đã hết hạn mà vẫn làm quá 30 ngày không ký mới, loại hợp đồng có thể đã chuyển thành không xác định thời hạn và mức là 45 ngày.
Nghỉ việc đúng hạn báo trước có cần công ty duyệt đơn không?
Không. Đơn phương chấm dứt nghĩa là một bên tự quyết, chỉ cần báo trước đúng thời hạn. Công ty không duyệt cũng không làm thay đổi ngày hợp đồng chấm dứt. Việc của công ty là sắp xếp bàn giao và thanh toán quyền lợi trong thời hạn luật định.