DonPhuong.comĐơn Phương
Công ty đơn phương chấm dứt hợp đồng

Cắt giảm nhân sự vì tái cơ cấu: người bị cho nghỉ được những quyền lợi gì

Bị cắt giảm vì thay đổi cơ cấu, công nghệ hay lý do kinh tế, người lao động được báo trước, được trợ cấp mất việc làm mỗi năm một tháng lương, ít nhất hai tháng.

Factory floor in a Vietnamese industrial zone at dusk, half the sewing machines covered with cloth, a few workers seen from behind leaving in a line, fading golden light

Khi công ty cho thôi việc vì thay đổi cơ cấu, công nghệ hoặc vì lý do kinh tế, người lao động đã làm việc thường xuyên từ đủ 12 tháng trở lên được trợ cấp mất việc làm, theo nguyên tắc mỗi năm làm việc một tháng tiền lương và ít nhất bằng hai tháng tiền lương. Trước khi cho thôi việc, công ty phải có phương án sử dụng lao động nếu ảnh hưởng nhiều người, trao đổi với tổ chức đại diện người lao động tại cơ sở nếu có, và thông báo trước 30 ngày cho cơ quan nhà nước cấp tỉnh và cho người lao động.

Cắt giảm là một đường chấm dứt hợp đồng riêng, khác với việc công ty đơn phương chấm dứt vì lý do gắn với cá nhân người lao động. Đường này có thủ tục nặng hơn, quyền lợi cao hơn, nhưng cũng hay bị dùng sai: gọi là "tái cơ cấu" trong khi chỉ một người bị cho nghỉ, hoặc cắt giảm mà không trả trợ cấp mất việc làm. Bài này giải thích khi nào đúng là cắt giảm, thủ tục công ty phải làm, cách tính quyền lợi, và những câu nên hỏi. Quy định theo Bộ luật Lao động 2019, có thể đã sửa đổi; tra văn bản hiện hành.

Khi nào là thay đổi cơ cấu, công nghệ hay lý do kinh tế

Thay đổi cơ cấu, công nghệ. Gồm thay đổi cơ cấu tổ chức, tổ chức lại lao động; thay đổi quy trình, công nghệ, máy móc, thiết bị sản xuất kinh doanh gắn với ngành nghề; thay đổi sản phẩm hoặc cơ cấu sản phẩm. Ví dụ giả định: xưởng chuyển từ đóng gói thủ công sang dây chuyền tự động, số người cần cho khâu đóng gói giảm mạnh.

Lý do kinh tế. Gồm khủng hoảng hoặc suy thoái kinh tế, và việc thực hiện chính sách, pháp luật của Nhà nước khi cơ cấu lại nền kinh tế hoặc thực hiện cam kết quốc tế. Doanh thu một quý giảm thông thường chưa chắc đã đủ là "lý do kinh tế" theo nghĩa của luật.

Chia tách, sáp nhập, hợp nhất, bán, cho thuê doanh nghiệp. Đây là đường liền kề, có quy định riêng: doanh nghiệp kế tiếp phải tiếp tục sử dụng số lao động hiện có hoặc lập phương án sử dụng lao động; người bị cho thôi việc trong quá trình này cũng được trợ cấp mất việc làm.

Điều cần nhớ. Lý do phải là thay đổi thật của doanh nghiệp, không phải nhận xét về một cá nhân. Nếu lý do thật là "anh A làm không tốt", công ty phải đi đường căn cứ không hoàn thành công việc với quy chế đánh giá, không được khoác áo tái cơ cấu.

Phương án sử dụng lao động: tài liệu nên yêu cầu xem

Khi thay đổi cơ cấu, công nghệ hoặc lý do kinh tế ảnh hưởng tới việc làm của nhiều người lao động, công ty phải xây dựng và thực hiện phương án sử dụng lao động. Phương án này nêu danh sách và số lượng người tiếp tục được sử dụng, người được đào tạo lại để tiếp tục sử dụng, người được chuyển sang làm không trọn thời gian, người nghỉ hưu, người phải chấm dứt hợp đồng; kèm các biện pháp và nguồn tài chính để thực hiện.

Khi xây dựng phương án, công ty phải trao đổi ý kiến với tổ chức đại diện người lao động tại cơ sở nếu có, và phương án phải được công khai cho người lao động biết trong thời hạn luật định. Nơi có việc làm mới, luật đặt thứ tự ưu tiên là đào tạo lại người lao động để tiếp tục sử dụng, chỉ cho thôi việc khi không thể giải quyết được việc làm mới.

Người lao động có quyền hỏi: phương án đã được công bố chưa, mình nằm trong nhóm nào, tiêu chí chọn người phải nghỉ là gì, đã xem xét đào tạo lại hay chuyển vị trí chưa. Câu trả lời bằng văn bản, hoặc việc công ty không có phương án nào để đưa ra, đều là thông tin quan trọng.

Thủ tục công ty phải làm trước khi cho thôi việc

Thứ tự dưới đây giúp người lao động đối chiếu xem công ty đã làm đủ chưa. Thiếu bước nào là điểm có thể đặt câu hỏi.

  1. Xác định lý do thay đổi cơ cấu, công nghệ hoặc lý do kinh tế, có tài liệu nội bộ chứng minh.
  2. Xây dựng phương án sử dụng lao động khi ảnh hưởng tới nhiều người lao động.
  3. Trao đổi ý kiến với tổ chức đại diện người lao động tại cơ sở, nơi có tổ chức này.
  4. Công khai phương án cho người lao động.
  5. Thông báo trước 30 ngày cho Uỷ ban nhân dân cấp tỉnh và cho người lao động về việc cho thôi việc.
  6. Ra thông báo chấm dứt bằng văn bản cho từng người, thanh toán các khoản và trợ cấp mất việc làm trong thời hạn luật định.

Cơ quan tiếp nhận thông báo ở cấp tỉnh, phần chuyên môn về lao động hiện do sở phụ trách lĩnh vực nội vụ đảm nhiệm sau đợt sắp xếp bộ máy; hãy kiểm tên cơ quan hiện hành tại tỉnh, thành của mình. Sau khi bỏ cấp huyện, không còn phòng lao động cấp huyện tiếp nhận việc này.

Trợ cấp mất việc làm khác trợ cấp thôi việc

Người bị cắt giảm thường nghe công ty nói "có trợ cấp", nhưng không rõ là khoản nào. Hai khoản này khác nhau đáng kể.

ĐiểmTrợ cấp mất việc làmTrợ cấp thôi việc
Khi nào đượcCho thôi việc vì thay đổi cơ cấu, công nghệ, lý do kinh tế; chia tách, sáp nhập…Hết hạn hợp đồng, thoả thuận, công ty đơn phương chấm dứt đúng luật…
Mức theo nămMỗi năm làm việc một tháng tiền lươngMỗi năm làm việc nửa tháng tiền lương
Mức tối thiểuÍt nhất bằng hai tháng tiền lươngKhông đặt mức sàn tương tự
Thời gian tínhTổng thời gian làm việc thực tế trừ thời gian đã đóng bảo hiểm thất nghiệp và thời gian đã được chi trả trợ cấp trước đóCách trừ tương tự
Tiền lương tínhBình quân 6 tháng liền kề trước khi nghỉBình quân 6 tháng liền kề trước khi nghỉ

Vì phần thời gian đã đóng bảo hiểm thất nghiệp bị trừ ra, người vào làm sau khi bảo hiểm thất nghiệp đã áp dụng đầy đủ có thể có rất ít hoặc không có thời gian tính trợ cấp theo năm; khi đó mức sàn hai tháng lương trở nên quan trọng. Cách tính chi tiết có ở chuyên mục trợ cấp và quyền lợi.

Ví dụ giả định về quyền lợi

Một công nhân làm việc tám năm, trong đó ba năm đầu công ty chưa đóng bảo hiểm thất nghiệp, tiền lương bình quân 6 tháng cuối là mười triệu đồng một tháng. Khi bị cho thôi việc vì xưởng chuyển sang dây chuyền tự động, thời gian tính trợ cấp mất việc làm là ba năm chưa đóng bảo hiểm thất nghiệp. Ba năm nhân một tháng lương ra ba tháng lương, cao hơn mức sàn hai tháng, nên người này được khoảng ba mươi triệu đồng trợ cấp mất việc làm.

Một người khác cùng xưởng chỉ làm hai năm, toàn bộ thời gian đã đóng bảo hiểm thất nghiệp. Thời gian tính trợ cấp theo năm gần như bằng không, nhưng mức sàn ít nhất hai tháng tiền lương vẫn áp dụng nếu người này thuộc diện được hưởng. Đây là chỗ hay bị bỏ sót, nên hãy hỏi lại khi thấy công ty ghi "không có trợ cấp".

Ngoài trợ cấp mất việc làm, cả hai còn được thanh toán lương ngày đã làm, tiền phép năm chưa nghỉ, được chốt sổ bảo hiểm xã hội, và có thể nộp hồ sơ hưởng trợ cấp thất nghiệp nếu đủ điều kiện đóng. Các con số chỉ minh hoạ nguyên tắc; quy định có thể đã thay đổi.

Nghe tin sắp cắt giảm: người lao động nên chuẩn bị gì

Tin cắt giảm thường lan trước khi có văn bản. Khoảng thời gian đó là lúc thuận lợi nhất để chuẩn bị giấy tờ, khi quan hệ với công ty còn bình thường.

  1. Tìm bản hợp đồng đang có hiệu lực và các phụ lục, quyết định tăng lương, điều chuyển gần nhất.
  2. Tra quá trình đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp của mình, ghi lại các tháng công ty chưa đóng hoặc đóng thấp hơn lương thực tế.
  3. Lưu phiếu lương 6 tháng gần nhất để tự kiểm mức tiền lương bình quân tính trợ cấp.
  4. Đếm số ngày phép năm còn lại, xin xác nhận nếu công ty có hệ thống quản lý phép.
  5. Khi có thông báo, đề nghị công ty cho xem phương án sử dụng lao động và tiêu chí chọn người.
  6. Ghi lại mốc ngày nhận thông báo để kiểm thời hạn 30 ngày.

Chuẩn bị không có nghĩa là đối đầu. Phần lớn các cuộc cắt giảm được giải quyết êm khi hai bên nhìn cùng một bộ số liệu. Người lao động nắm rõ giấy tờ của mình sẽ thương lượng bình tĩnh hơn, và nhận ra sớm khi một khoản bị tính thiếu.

Dấu hiệu "tái cơ cấu" chỉ là danh nghĩa

Vài dấu hiệu nên chú ý: chỉ một hoặc hai người bị cho nghỉ trong khi bộ phận vẫn tuyển người mới cùng vị trí; không có phương án, không có trao đổi với tổ chức đại diện người lao động; thông báo cho nghỉ trước dưới 30 ngày; công ty nói "cắt giảm" nhưng chỉ trả trợ cấp thôi việc nửa tháng lương mỗi năm, hoặc không trả gì; người được chọn cho nghỉ lại đúng là người đang mang thai, nuôi con nhỏ, vừa khiếu nại, hay là thành viên tích cực của công đoàn.

Có dấu hiệu không có nghĩa là chắc chắn sai, nhưng là lý do để đề nghị công ty giải thích bằng văn bản. Nếu công ty không có lý do thay đổi thật hoặc bỏ qua thủ tục, việc cho thôi việc có thể bị coi là chấm dứt trái luật. Cần xem hồ sơ của riêng mình thì hỏi luật sư trên AI Cố Vấn, mang theo thông báo, phương án nếu có, và danh sách những người cùng bị cho nghỉ. Trình tự khiếu nại, hoà giải, khởi kiện có ở chuyên mục tranh chấp.

Câu hỏi thường gặp

Công ty chỉ cắt giảm một người thì có cần phương án sử dụng lao động không?

Phương án sử dụng lao động bắt buộc khi thay đổi ảnh hưởng tới việc làm của nhiều người lao động. Một người bị cho nghỉ với danh nghĩa tái cơ cấu vẫn cần lý do thay đổi thật, thông báo trước và trợ cấp mất việc làm. Chỉ cắt một người là dấu hiệu nên hỏi kỹ.

Bị cắt giảm thì được trợ cấp thôi việc hay trợ cấp mất việc làm?

Cho thôi việc vì thay đổi cơ cấu, công nghệ hoặc lý do kinh tế thì được trợ cấp mất việc làm, mỗi năm làm việc một tháng tiền lương và ít nhất hai tháng tiền lương. Không nhận cả hai khoản cho cùng một khoảng thời gian.

Đã đóng bảo hiểm thất nghiệp đủ cả thời gian thì có được trợ cấp mất việc làm không?

Thời gian đã đóng bảo hiểm thất nghiệp bị trừ ra khi tính theo năm, nhưng luật đặt mức tối thiểu hai tháng tiền lương cho trợ cấp mất việc làm. Nên tra văn bản hướng dẫn hiện hành để biết chính xác cách áp dụng mức sàn cho trường hợp của mình.

Bị cắt giảm có được hưởng trợ cấp thất nghiệp không?

Bị cho thôi việc vì cắt giảm không phải là tự chấm dứt trái luật, nên nếu đủ điều kiện về thời gian đóng bảo hiểm thất nghiệp và nộp hồ sơ đúng hạn, người lao động có thể được hưởng. Điều kiện chi tiết theo luật về việc làm hiện hành cần tra lại.

Công ty sáp nhập thì hợp đồng của người lao động có còn không?

Doanh nghiệp sau sáp nhập phải tiếp tục sử dụng số lao động hiện có hoặc lập phương án sử dụng lao động. Người không được sử dụng tiếp và bị cho thôi việc được trợ cấp mất việc làm. Nên đề nghị công ty thông báo bằng văn bản về vị trí của mình.

Cắt giảm có phải báo trước cho người lao động không?

Có. Công ty phải thông báo trước 30 ngày cho Uỷ ban nhân dân cấp tỉnh và cho người lao động trước khi cho thôi việc vì thay đổi cơ cấu, công nghệ hoặc lý do kinh tế. Báo trước thiếu là điểm vi phạm thủ tục.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138