Thoả thuận chấm dứt hợp đồng lao động là khi cả hai bên cùng đồng ý kết thúc hợp đồng vào một ngày, theo những điều kiện hai bên đặt ra; vì không phải đơn phương nên không có yêu cầu báo trước, không phát sinh hệ quả "trái luật", và người lao động vẫn được trợ cấp thôi việc theo quy định. Với người lao động, đây là cách nghỉ sớm mà không mất tiền bồi thường. Với công ty, đây là cách chia tay mà không lo bị kiện về chấm dứt trái luật.
Bộ luật Lao động 2019 liệt kê thoả thuận của hai bên là một trong các trường hợp chấm dứt hợp đồng, cạnh hết hạn, hoàn thành công việc và các căn cứ khác. Trong thực tế đây là con đường được dùng rất nhiều nhưng ít được viết cẩn thận: nhiều nơi chỉ có một tờ "đơn xin nghỉ" được ký duyệt. Bài này nêu lợi ích cho từng bên, các khoản tiền đi kèm, nội dung nên có trong biên bản, và những tình huống người lao động cần dè chừng khi được đề nghị "thoả thuận". Hãy đối chiếu văn bản hiện hành trước khi ký.
So sánh ba cách kết thúc hợp đồng
Đặt thoả thuận cạnh hai kiểu đơn phương để thấy rõ chỗ khác nhau về nghĩa vụ và quyền lợi.
| Tiêu chí | Người lao động đơn phương | Công ty đơn phương | Hai bên thoả thuận |
|---|---|---|---|
| Cần lý do | Không, chỉ cần báo trước đủ | Có, phải đúng căn cứ luật | Không |
| Thời hạn báo trước | Theo loại hợp đồng | Theo loại hợp đồng | Theo ngày hai bên chốt |
| Nguy cơ bị coi là trái luật | Có nếu báo thiếu | Có nếu sai căn cứ hoặc trình tự | Rất thấp nếu thật sự tự nguyện |
| Trợ cấp thôi việc | Có nếu đúng luật | Có hoặc trợ cấp mất việc tuỳ căn cứ | Có theo quy định |
| Khoản hỗ trợ thêm | Hiếm | Theo luật nếu trái luật | Hai bên tự thoả thuận |
Cột cuối cho thấy thoả thuận linh hoạt nhất: ngày nghỉ, khoản hỗ trợ, cách bàn giao đều do hai bên quyết. Sự linh hoạt đó cũng là lý do văn bản thoả thuận cần viết rõ, vì không có khung luật nào lấp chỗ trống thay cho hai bên.
Lợi ích cho người lao động
Nghỉ sớm không mất tiền. Người có việc mới cần đi ngay có thể chốt ngày nghỉ sớm hơn thời hạn báo trước mà không phải bồi thường nửa tháng lương hay tiền ngày không báo trước.
Giữ trợ cấp thôi việc. Thoả thuận chấm dứt là căn cứ được hưởng trợ cấp thôi việc cho thời gian làm việc không đóng bảo hiểm thất nghiệp, trong khi nghỉ trái luật thì mất khoản này.
Giữ điều kiện hưởng trợ cấp thất nghiệp. Điều kiện hưởng trợ cấp thất nghiệp loại trừ trường hợp người lao động đơn phương trái luật, còn chấm dứt do thoả thuận không thuộc nhóm bị loại trừ, nếu đủ các điều kiện khác. Kiểm quy định hiện hành của luật việc làm.
Có thể thương lượng thêm. Khoản hỗ trợ ngoài luật, thời gian giữ bảo hiểm sức khoẻ của công ty, lời xác nhận công tác, thời hạn bàn giao hợp lý là những thứ chỉ có thể đạt được qua thoả thuận.
Lợi ích cho công ty
Với công ty, rủi ro lớn nhất của việc tự đơn phương chấm dứt là bị coi là trái luật, kéo theo nghĩa vụ nhận lại, trả lương những ngày không được làm và bồi thường. Căn cứ "không hoàn thành công việc" đòi quy chế đánh giá và hồ sơ chặt chẽ; cắt giảm vì cơ cấu đòi phương án sử dụng lao động và trao đổi với tổ chức đại diện. Một thoả thuận chấm dứt tự nguyện, viết rõ, giúp công ty tránh được toàn bộ chuỗi rủi ro đó.
Thoả thuận còn cho phép công ty chủ động thời điểm: chọn ngày nghỉ phù hợp với kế hoạch bàn giao, tránh để vị trí trống đột ngột như khi người lao động nghỉ ngang. Công ty cũng có cơ hội ghi nhận các cam kết về bảo mật, bàn giao tài liệu, trả thiết bị ngay trong cùng văn bản.
Vì công ty được lợi rõ ràng, người lao động có cơ sở để đề nghị một khoản hỗ trợ hợp lý khi chính công ty là bên khởi xướng việc chia tay. Đây không phải là đòi hỏi quá mức mà là giá của sự chắc chắn.
Biên bản thoả thuận nên ghi những gì
Một văn bản thoả thuận tốt đủ chi tiết để không ai phải đoán ý bên kia về sau. Các mục dưới đây là khung tham khảo.
- Thông tin hai bên, số và ngày ký hợp đồng lao động đang chấm dứt.
- Câu khẳng định hai bên tự nguyện thoả thuận chấm dứt hợp đồng, ngày chấm dứt cụ thể.
- Danh sách từng khoản tiền: lương đến ngày nghỉ, tiền phép năm chưa nghỉ, trợ cấp thôi việc, khoản hỗ trợ thêm nếu có, cách tính và tổng.
- Thời hạn và cách thanh toán, tài khoản nhận.
- Nghĩa vụ chốt sổ, trả sổ bảo hiểm xã hội và giấy tờ bản chính, thời hạn cụ thể.
- Nội dung bàn giao công việc, tài liệu, thiết bị và ngày hoàn thành.
- Cam kết bảo mật nếu có, phạm vi rõ ràng.
- Điều khoản về việc giải quyết các vấn đề phát sinh, ghi rõ phạm vi những gì hai bên coi là đã giải quyết xong.
Câu "hai bên không còn khiếu nại gì" nên được viết có phạm vi, ví dụ "về các khoản liệt kê trong biên bản này", và chỉ ký khi đã nhận đủ tiền hoặc có lịch thanh toán rõ ràng. Một câu không khiếu nại viết quá rộng có thể làm người lao động mất quyền đòi những khoản bị bỏ sót.
Ví dụ giả định: hai cách chia tay cùng một người
Anh L làm hợp đồng không xác định thời hạn tám năm, trong đó hai năm đầu công ty chưa đóng bảo hiểm thất nghiệp cho anh. Anh nhận được lời mời ở nơi khác, nơi mới cần anh bắt đầu sau ba tuần, trong khi thời hạn báo trước của anh là bốn mươi lăm ngày.
Cách thứ nhất, anh L nộp thông báo rồi nghỉ sau ba tuần. Anh thiếu khoảng hai mươi bốn ngày báo trước, nên có nguy cơ phải bồi thường nửa tháng lương cộng tiền lương những ngày thiếu, mất trợ cấp thôi việc cho hai năm chưa đóng bảo hiểm thất nghiệp, và nếu chẳng may việc mới không thành thì cũng không được trợ cấp thất nghiệp.
Cách thứ hai, anh L gặp trưởng phòng, trình bày lời mời, đề xuất kế hoạch bàn giao trong ba tuần, xin thoả thuận chấm dứt vào đúng ngày đó. Nếu công ty đồng ý và ghi thành văn bản, anh không phải bồi thường gì, vẫn nhận trợ cấp thôi việc cho hai năm chưa đóng bảo hiểm thất nghiệp, tiền phép năm chưa nghỉ, và giữ được quan hệ với nơi cũ. Công ty đổi lại có ba tuần bàn giao có kế hoạch thay vì một khoảng trống bất ngờ. Ví dụ chỉ để minh hoạ cách các khoản thay đổi, không phải kết quả chắc chắn cho mọi trường hợp.
Khi nào người lao động cần dè chừng
Tình huống đáng dè chừng nhất là công ty đang cắt giảm vì thay đổi cơ cấu, công nghệ hoặc lý do kinh tế nhưng lại đề nghị người lao động "thoả thuận nghỉ" hoặc "viết đơn xin nghỉ". Khi cắt giảm đúng căn cứ đó, người lao động có thể được trợ cấp mất việc làm, mỗi năm làm việc một tháng tiền lương và ít nhất hai tháng, cao hơn trợ cấp thôi việc. Ký thoả thuận thay vào đó có thể làm người lao động mất phần chênh, trừ khi khoản hỗ trợ trong thoả thuận bù đủ.
Tình huống thứ hai là bị ép ký: được gọi lên phòng, đưa sẵn văn bản, yêu cầu ký ngay, kèm lời doạ kỷ luật hoặc không trả lương. Một thoả thuận được hình thành dưới sức ép như vậy không còn đúng nghĩa tự nguyện, nhưng chứng minh sức ép về sau rất khó. Người lao động có quyền xin thời gian đọc, mang văn bản về, hỏi ý kiến người khác trước khi ký.
Tình huống thứ ba là lao động nữ đang mang thai hoặc nuôi con nhỏ, đối tượng mà luật cấm công ty đơn phương chấm dứt. Thoả thuận vẫn hợp lệ nếu thật sự tự nguyện, nhưng đây là lúc cần cân nhắc kỹ các chế độ thai sản và bảo hiểm có thể bị ảnh hưởng.
Trước khi ký: tự kiểm và lúc nên hỏi
Trước khi ký, hãy tự trả lời ba câu: mình nhận được những gì so với nếu công ty đơn phương chấm dứt trong hoàn cảnh hiện tại, mình có đang bỏ qua khoản nào như phép năm, thưởng đã chốt, trợ cấp mất việc, và văn bản có ghi rõ hạn trả tiền, hạn trả sổ không. Nếu ba câu đều có câu trả lời rõ ràng, thoả thuận thường là cách chia tay êm và sòng phẳng nhất cho cả hai bên.
Khi văn bản do công ty soạn sẵn có câu chữ khó hiểu, có điều khoản không cạnh tranh hay phạt kèm theo, hoặc khi bạn nghi công ty đang dùng thoả thuận thay cho cắt giảm, hãy hỏi luật sư trên AI Cố Vấn trước khi đặt bút. Mang theo bản dự thảo, hợp đồng lao động và thông tin về quá trình làm việc để được đọc đúng hoàn cảnh.
Câu hỏi thường gặp
Đơn xin nghỉ việc được công ty duyệt có phải là thoả thuận chấm dứt không?
Thường được hiểu là hai bên đã đồng ý chấm dứt, nhất là khi công ty duyệt cho nghỉ vào ngày người lao động đề nghị. Tuy vậy, để tránh tranh cãi về bản chất, nên có văn bản ghi rõ hai bên thoả thuận chấm dứt và ngày chấm dứt.
Thoả thuận chấm dứt có được hưởng trợ cấp thất nghiệp không?
Chấm dứt do thoả thuận không thuộc trường hợp bị loại trừ như đơn phương trái luật. Người lao động còn phải đủ các điều kiện khác về thời gian đóng, thời hạn đăng ký. Hãy kiểm quy định hiện hành của luật việc làm và hỏi cơ quan bảo hiểm.
Đã ký thoả thuận rồi có rút lại được không?
Thoả thuận đã ký có hiệu lực ràng buộc. Chỉ có thể tranh luận nếu chứng minh được bị ép buộc, lừa dối hoặc nội dung trái luật. Việc này khó, nên hãy dành thời gian đọc kỹ trước khi ký thay vì tính chuyện rút lại sau.
Công ty có bắt buộc phải trả thêm tiền khi thoả thuận không?
Không bắt buộc ngoài các khoản luật quy định như lương, phép năm, trợ cấp thôi việc. Khoản hỗ trợ thêm là kết quả thương lượng. Khi công ty là bên muốn chia tay, người lao động có cơ sở hợp lý để đề nghị.
Thoả thuận nghỉ khi công ty đang cắt giảm có thiệt không?
Có thể thiệt nếu khoản nhận được thấp hơn trợ cấp mất việc làm mà người lao động lẽ ra được hưởng khi bị cắt giảm đúng căn cứ. So sánh hai con số trước khi ký, và đề nghị bù phần chênh.
Có cần công chứng biên bản thoả thuận chấm dứt không?
Luật không yêu cầu công chứng. Văn bản có chữ ký của người có thẩm quyền phía công ty và người lao động, mỗi bên giữ một bản, là đủ. Điều quan trọng hơn là nội dung đầy đủ và rõ ràng.