Công ty được đơn phương chấm dứt hợp đồng mà không phải báo trước khi người lao động tự ý bỏ việc từ 5 ngày làm việc liên tục trở lên mà không có lý do chính đáng. Lý do chính đáng thường gồm thiên tai, hoả hoạn, bản thân hoặc người thân bị ốm có xác nhận của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh có thẩm quyền, và các trường hợp nội quy lao động quy định. Người bị chấm dứt theo căn cứ này không được trợ cấp thôi việc.
Căn cứ này nghe đơn giản nhưng có nhiều chỗ dễ nhầm: đếm 5 ngày thế nào, nghỉ có báo mà công ty không duyệt có tính là tự ý không, khác gì với sa thải vì bỏ việc cộng dồn, và người lao động đã vắng mặt vì việc khẩn cấp thì cứu vãn ra sao. Bài này đi qua từng điểm, theo nguyên lý Bộ luật Lao động 2019 và văn bản hướng dẫn. Quy định có thể đã sửa đổi; hãy tra văn bản hiện hành trước khi kết luận.
Đếm 5 ngày làm việc liên tục thế nào
Chữ "ngày làm việc" nghĩa là chỉ đếm những ngày người lao động phải đi làm theo lịch của công ty; ngày nghỉ hằng tuần, ngày lễ, Tết, ngày nghỉ phép đã được duyệt không tính. Chữ "liên tục" nghĩa là năm ngày vắng mặt nối tiếp nhau trong chuỗi ngày làm việc, không bị ngắt bởi một ngày có mặt.
Ví dụ giả định: công ty làm từ thứ Hai đến thứ Sáu. Người lao động vắng từ thứ Tư tuần này đến thứ Ba tuần sau. Bỏ qua thứ Bảy, Chủ nhật, số ngày làm việc vắng mặt là thứ Tư, thứ Năm, thứ Sáu, thứ Hai, thứ Ba, tức đủ 5 ngày liên tục. Nếu giữa chừng người đó đi làm lại một ngày thì chuỗi bị ngắt.
Công ty làm cả thứ Bảy thì thứ Bảy được tính. Ca làm việc theo lịch xoay vòng thì đếm theo lịch ca của chính người lao động. Bảng chấm công, lịch phân ca là tài liệu dùng để đối chiếu, nên người lao động nên giữ bản chụp lịch ca của mình.
Thế nào là lý do chính đáng
Thiên tai, hoả hoạn. Lũ lụt cô lập khu dân cư, bão làm đứt đường, cháy nhà khiến người lao động không thể đi làm hoặc phải ở lại lo cho gia đình. Ảnh chụp, xác nhận của chính quyền xã, phường nơi cư trú, tin tức về sự kiện là những thứ có thể dùng để chứng minh.
Bản thân hoặc người thân bị ốm có xác nhận. Cần xác nhận của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh có thẩm quyền. Phạm vi "người thân" được văn bản hướng dẫn xác định, thường gồm cha mẹ, vợ chồng, con; nên tra cụ thể.
Trường hợp khác trong nội quy. Nội quy lao động có thể bổ sung lý do chính đáng khác. Đọc nội quy công ty để biết, ví dụ có nơi coi việc bị tạm giữ, việc tang, hay sự cố giao thông là lý do được chấp nhận khi có giấy tờ.
Điều quyết định là giấy tờ. Lý do có thật mà không có giấy tờ thì rất khó dùng. Ngay khi có thể, gom giấy tờ, chụp ảnh, xin xác nhận, rồi gửi cho công ty kèm lời giải thích.
Nghỉ có xin phép nhưng không được duyệt
Một tình huống hay gặp: người lao động gửi đơn xin nghỉ phép một tuần vì việc gia đình, công ty không duyệt, người đó vẫn nghỉ. Về hình thức, đó vẫn là vắng mặt khi không được công ty đồng ý. Nếu lý do không thuộc nhóm chính đáng nêu trên, những ngày đó có thể bị tính là tự ý bỏ việc.
Ngược lại, nghỉ phép năm là quyền của người lao động, nhưng lịch nghỉ do công ty quy định sau khi tham khảo ý kiến người lao động. Công ty từ chối không có lý do hợp lý mọi đề nghị nghỉ phép trong nhiều tháng là một vấn đề khác, có thể phản ánh; còn tự ý nghỉ để "đòi" phép thì rủi ro dồn về phía người lao động.
Cách an toàn khi có việc khẩn cấp: báo ngay bằng tin nhắn hoặc thư điện tử cho quản lý và phòng nhân sự, nêu lý do và dự kiến số ngày; gửi giấy tờ ngay khi có; đề nghị chuyển những ngày vắng sang phép năm hoặc nghỉ không lương. Một dòng tin nhắn gửi đúng lúc thường đủ để những ngày vắng không bị coi là "tự ý".
Bỏ việc liên tục khác bỏ việc cộng dồn
Bỏ việc xuất hiện ở hai căn cứ khác nhau với thủ tục khác nhau. Nhầm hai đường này là nhầm cả quyền lợi lẫn cách khiếu nại.
| Điểm | Bỏ việc 5 ngày làm việc liên tục | Bỏ việc cộng dồn |
|---|---|---|
| Mức | Từ 5 ngày làm việc liên tục trở lên | 5 ngày cộng dồn trong 30 ngày, hoặc 20 ngày cộng dồn trong 365 ngày |
| Đường xử lý | Công ty đơn phương chấm dứt hợp đồng | Kỷ luật sa thải |
| Thủ tục | Không phải báo trước, vẫn thông báo bằng văn bản | Phải họp xử lý kỷ luật đúng trình tự |
| Trợ cấp thôi việc | Không được | Không được |
| Điều kiện chung | Không có lý do chính đáng | Không có lý do chính đáng |
Với bỏ việc cộng dồn, công ty phải qua thủ tục kỷ luật: chứng minh lỗi, có tổ chức đại diện người lao động, người lao động được có mặt và bào chữa, lập biên bản. Với bỏ việc liên tục, công ty không phải họp kỷ luật nhưng vẫn phải chứng minh người lao động đã vắng đủ số ngày và không có lý do chính đáng. Chuyên mục này có bài so sánh đầy đủ giữa sa thải và đơn phương chấm dứt.
Khác với không quay lại sau thời gian tạm hoãn
Một căn cứ gần giống là người lao động không có mặt tại nơi làm việc sau thời hạn luật cho khi hết thời gian tạm hoãn hợp đồng. Tạm hoãn xảy ra khi người lao động đi nghĩa vụ quân sự, bị tạm giữ, tạm giam, nghỉ theo thoả thuận, hay các trường hợp luật quy định khác. Hết thời gian tạm hoãn, người lao động có một khoảng thời gian luật định, theo Bộ luật Lao động 2019 là 15 ngày, để có mặt; công ty phải nhận lại nếu hợp đồng còn thời hạn.
Quá thời hạn đó mà không có mặt, trừ khi hai bên có thoả thuận khác, công ty được đơn phương chấm dứt mà không phải báo trước. Khác với căn cứ tự ý bỏ việc, căn cứ này không loại trừ trợ cấp thôi việc theo cùng cách, nên cần tra kỹ.
Người sắp hết thời gian tạm hoãn nên chủ động liên hệ công ty trước, bằng văn bản, thông báo ngày dự kiến quay lại. Nếu có lý do không về kịp, gửi giấy tờ chứng minh và đề nghị thoả thuận lùi ngày.
Đã lỡ vắng nhiều ngày: cứu vãn thế nào
Nếu vì hoàn cảnh mà đã vắng mặt nhiều ngày, đừng im lặng thêm. Những bước sau giúp giảm thiệt hại.
- Liên hệ ngay với quản lý và phòng nhân sự bằng tin nhắn hoặc thư điện tử, nêu lý do và ngày có thể quay lại.
- Gom giấy tờ chứng minh lý do: giấy ra viện, xác nhận của cơ sở y tế, xác nhận của chính quyền xã, phường, ảnh chụp sự việc.
- Gửi văn bản giải trình kèm bản sao giấy tờ, đề nghị chuyển các ngày vắng sang phép năm hoặc nghỉ không lương.
- Quay lại làm việc sớm nhất có thể; một ngày có mặt có thể ngắt chuỗi ngày vắng.
- Nếu đã nhận thông báo chấm dứt, kiểm lại cách đếm ngày và gửi văn bản phản hồi kèm bằng chứng lý do chính đáng.
- Giữ toàn bộ tin nhắn, thư từ, bản chụp giấy tờ đã gửi.
Nếu công ty vẫn chấm dứt dù có lý do chính đáng và giấy tờ đầy đủ, việc chấm dứt có thể bị coi là trái luật. Cần xem hồ sơ của riêng mình thì hỏi luật sư trên AI Cố Vấn, mang theo lịch ca, tin nhắn, giấy tờ chứng minh. Tra văn bản hiện hành về lý do chính đáng và phạm vi người thân.
Nhận thông báo chấm dứt vì bỏ việc: kiểm những gì
Những ngày nào bị tính là vắng. Đề nghị công ty ghi rõ từng ngày bị tính là tự ý bỏ việc. Đối chiếu với lịch ca, ngày nghỉ hằng tuần, ngày lễ, ngày phép đã duyệt. Chỉ cần một ngày trong chuỗi thực ra là ngày nghỉ hợp lệ hoặc ngày có mặt, chuỗi có thể không còn đủ 5 ngày liên tục.
Công ty đã nhận được lý do chưa. Nếu bạn đã gửi tin nhắn, thư điện tử báo lý do trong thời gian vắng, hãy gom lại để cho thấy công ty đã biết. Công ty biết lý do mà vẫn coi là "tự ý" thì cần giải thích vì sao lý do đó không được chấp nhận.
Lý do có thuộc nhóm chính đáng không. So lý do của mình với các nhóm luật và nội quy nêu. Có giấy tờ thì gửi kèm văn bản phản hồi.
Các khoản thanh toán. Dù không có trợ cấp thôi việc, công ty vẫn phải trả lương ngày đã làm, tiền phép năm chưa nghỉ, các khoản đã đến hạn, và trả sổ bảo hiểm xã hội trong thời hạn luật định. Thông báo không nhắc tới thì đề nghị bổ sung.
Người lao động muốn nghỉ mà chọn cách bỏ ngang
Có người muốn nghỉ nhưng ngại nói, chọn cách không đi làm nữa. Về phía công ty, người đó có thể bị chấm dứt hợp đồng theo căn cứ tự ý bỏ việc. Về phía người lao động, việc bỏ ngang không báo trước còn có thể bị coi là đơn phương chấm dứt trái luật, kéo theo nghĩa vụ bồi thường nửa tháng lương, tiền lương những ngày không báo trước, và hoàn trả chi phí đào tạo nếu có.
Thêm vào đó, mất trợ cấp thôi việc, và có thể không được hưởng trợ cấp thất nghiệp nếu bị coi là tự chấm dứt trái luật. Nhìn cả gói hệ quả, một tờ thông báo nghỉ việc báo trước đúng hạn luôn rẻ hơn nhiều so với việc biến mất. Cách viết và gửi thông báo nghỉ việc đúng luật có ở chuyên mục người lao động đơn phương nghỉ việc của trang.
Câu hỏi thường gặp
Nghỉ 5 ngày có tính cả thứ Bảy và Chủ nhật không?
Không, nếu đó là ngày nghỉ hằng tuần theo lịch công ty. Chỉ đếm ngày làm việc. Công ty làm việc cả thứ Bảy thì thứ Bảy được tính. Người làm theo ca xoay vòng thì đếm theo lịch ca của chính mình.
Bị ốm không kịp báo công ty thì có bị coi là tự ý bỏ việc không?
Ốm có xác nhận của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh là lý do chính đáng. Hãy báo ngay khi có thể, người thân có thể báo thay, và gửi giấy tờ y tế sớm. Có giấy tờ thì những ngày vắng không bị tính là tự ý bỏ việc.
Bị chấm dứt vì bỏ việc 5 ngày có được trợ cấp thôi việc không?
Không. Đây là trường hợp luật loại trừ khỏi trợ cấp thôi việc. Người lao động vẫn được thanh toán lương những ngày đã làm, tiền phép năm chưa nghỉ và được chốt, trả sổ bảo hiểm xã hội.
Công ty có phải liên lạc trước khi chấm dứt vì bỏ việc không?
Luật không đặt thủ tục họp như sa thải, nhưng công ty vẫn phải thông báo bằng văn bản và chứng minh được việc vắng đủ số ngày không có lý do chính đáng. Nhiều nơi quy định trong nội quy việc liên lạc, xác minh trước; nên đọc nội quy.
Vắng 3 ngày tuần này và 2 ngày tuần sau có bị chấm dứt không?
Nếu giữa hai đợt có ngày đi làm thì không phải 5 ngày liên tục. Tuy nhiên, 5 ngày cộng dồn trong 30 ngày không lý do chính đáng có thể là căn cứ sa thải, phải qua thủ tục kỷ luật. Nên gửi giải trình kèm giấy tờ sớm.
Hết thời gian tạm hoãn mà về muộn vài ngày thì sao?
Luật cho một khoảng thời gian để có mặt sau khi hết tạm hoãn. Về muộn trong khoảng đó thì công ty phải nhận lại nếu hợp đồng còn hạn. Quá thời hạn mà không có thoả thuận khác thì công ty được chấm dứt; hãy liên hệ công ty trước bằng văn bản.