Hợp đồng lao động xác định thời hạn hết hạn mà công ty không ký tiếp là trường hợp chấm dứt do hết hạn, không phải công ty đơn phương chấm dứt. Công ty không cần căn cứ như không hoàn thành công việc hay cắt giảm, nhưng phải thông báo bằng văn bản, thanh toán đủ các khoản và trợ cấp thôi việc nếu người lao động đủ điều kiện. Điều cần kiểm trước tiên là hợp đồng có thật sự còn là hợp đồng xác định thời hạn hay đã tự chuyển thành không xác định thời hạn.
Nhiều người nghĩ cứ hết hạn là công ty có quyền cho nghỉ. Điều đó đúng với hợp đồng xác định thời hạn hợp lệ, nhưng không đúng nếu hợp đồng đã ký nối tiếp quá số lần luật cho phép, hoặc đã hết hạn từ lâu mà hai bên vẫn làm tiếp. Bài này giúp người lao động xác định mình đang ở trường hợp nào, quyền lợi khi hết hạn, và vài tình huống đặc biệt như mang thai, làm cán bộ công đoàn. Quy định theo Bộ luật Lao động 2019, có thể đã sửa đổi; tra văn bản hiện hành.
Hết hạn khác đơn phương chấm dứt ra sao
Hợp đồng xác định thời hạn là thoả thuận làm việc trong một khoảng thời gian tối đa 36 tháng, có ngày bắt đầu và ngày kết thúc. Khi tới ngày kết thúc, hợp đồng chấm dứt theo đúng thoả thuận ban đầu, không bên nào phải "cắt" cả. Vì vậy, công ty không cần nêu lý do không ký tiếp, không cần quy chế đánh giá, không cần phương án sử dụng lao động.
Đơn phương chấm dứt thì khác: hợp đồng còn thời hạn, hoặc không có thời hạn, mà công ty muốn dừng giữa chừng. Khi đó công ty mới phải có căn cứ, báo trước, và tránh nhóm được bảo vệ. Một số công ty, vì muốn tránh thủ tục, cố ghi "hết hạn" cho những hợp đồng mà thực chất không còn có hạn. Đây là chỗ người lao động cần kiểm.
Một điểm chung của hai đường: công ty đều phải thông báo bằng văn bản cho người lao động về việc chấm dứt, và thanh toán các khoản trong thời hạn 14 ngày làm việc kể từ ngày chấm dứt, trừ trường hợp được kéo dài theo luật.
Khi hợp đồng đã không còn "có hạn"
Ký nối tiếp quá số lần cho phép. Hợp đồng xác định thời hạn chỉ được ký thêm một lần. Sau hai lần ký xác định thời hạn, nếu người lao động vẫn tiếp tục làm việc thì hợp đồng tiếp theo phải là không xác định thời hạn, trừ một số nhóm luật cho phép ký nhiều lần.
Hết hạn mà vẫn tiếp tục làm. Trong 30 ngày kể từ ngày hết hạn, hai bên phải ký hợp đồng mới. Trong 30 ngày đó, quyền và nghĩa vụ theo hợp đồng cũ vẫn giữ nguyên. Quá 30 ngày không ký mới, hợp đồng đã giao kết trở thành hợp đồng không xác định thời hạn.
Dùng phụ lục để kéo dài. Một số nơi ký phụ lục "gia hạn" nhiều lần thay cho hợp đồng mới. Văn bản hướng dẫn giới hạn việc dùng phụ lục để sửa thời hạn và không cho làm thay đổi loại hợp đồng. Nhiều phụ lục gia hạn nối tiếp là dấu hiệu nên tra kỹ.
Hệ quả. Nếu hợp đồng thực chất đã là không xác định thời hạn, công ty không thể chấm dứt bằng lý do "hết hạn". Muốn cho nghỉ, công ty phải có căn cứ đơn phương chấm dứt và báo trước ít nhất 45 ngày, nếu không là chấm dứt trái luật.
Ví dụ giả định về chuỗi hợp đồng
Các dòng dưới đây là ví dụ giả định để minh hoạ cách đọc chuỗi hợp đồng của chính mình.
| Chuỗi hợp đồng | Đọc thế nào | Công ty dùng "hết hạn" được không |
|---|---|---|
| Ký 12 tháng, hết hạn nghỉ luôn | Hợp đồng xác định thời hạn lần đầu, chấm dứt đúng hạn | Được, nếu thông báo và thanh toán đủ |
| Ký 12 tháng, rồi 24 tháng, hết hạn lần hai | Hợp đồng xác định thời hạn lần hai, hết hạn | Thường được, nếu không thuộc trường hợp đặc biệt |
| Ký 12 tháng, 24 tháng, rồi lại 12 tháng | Lần ba phải là không xác định thời hạn | Khó; hợp đồng lần ba thường được hiểu là không xác định thời hạn |
| Ký 12 tháng, hết hạn vẫn làm 3 tháng không ký gì | Quá 30 ngày nên đã thành không xác định thời hạn | Không; phải có căn cứ và báo trước 45 ngày |
| Ký 6 tháng, thêm ba phụ lục gia hạn mỗi lần 6 tháng | Cần tra giới hạn dùng phụ lục sửa thời hạn | Đáng nghi; nên hỏi luật sư |
Khi đọc chuỗi hợp đồng, hãy dùng bản đang có chữ ký hai bên, không dựa vào trí nhớ. Nếu không giữ bản nào, đề nghị phòng nhân sự cung cấp bản sao bằng văn bản. Quá trình đóng bảo hiểm xã hội trên ứng dụng của cơ quan bảo hiểm cũng giúp đối chiếu mốc thời gian làm việc.
Những trường hợp đặc biệt khi hết hạn
Lao động nữ mang thai, nuôi con dưới 12 tháng tuổi. Khi hợp đồng hết hạn trong thời gian này, người lao động được ưu tiên giao kết hợp đồng mới. Chuyên mục này có bài riêng về bảo vệ khi mang thai, nuôi con nhỏ.
Thành viên ban lãnh đạo tổ chức đại diện người lao động. Người đang trong nhiệm kỳ mà hợp đồng hết hạn thì được gia hạn hợp đồng đến hết nhiệm kỳ. Đây là quy định để bảo vệ người làm công tác đại diện khỏi bị loại bằng cách không ký tiếp.
Người lao động cao tuổi, người nước ngoài, một số chức danh quản lý. Các nhóm này được phép ký nhiều lần hợp đồng xác định thời hạn, nên quy tắc "lần ba là không xác định thời hạn" không áp dụng theo cách thông thường.
Đang điều trị, đang nghỉ phép khi hết hạn. Hết hạn không phải đơn phương chấm dứt, nên lớp bảo vệ khi đang điều trị không áp dụng giống hệt. Tuy vậy, vẫn nên hỏi kỹ quyền lợi bảo hiểm xã hội trong giai đoạn chuyển tiếp.
Quyền lợi khi hết hạn không ký tiếp
Hết hạn hợp đồng nằm trong nhóm trường hợp được trợ cấp thôi việc. Người đã làm việc thường xuyên từ đủ 12 tháng trở lên được trợ cấp cho phần thời gian chưa tham gia bảo hiểm thất nghiệp, theo nguyên tắc mỗi năm nửa tháng tiền lương bình quân 6 tháng liền kề. Với người vào làm khi bảo hiểm thất nghiệp đã được đóng đủ, phần thời gian tính trợ cấp có thể bằng không.
Ngoài ra, người lao động được thanh toán lương ngày đã làm, tiền phép năm chưa nghỉ, các khoản thưởng, phụ cấp đã đến hạn; được chốt, trả sổ bảo hiểm xã hội và bản chính giấy tờ. Chấm dứt do hết hạn là một trong những trường hợp có thể xin hưởng trợ cấp thất nghiệp nếu đủ điều kiện về thời gian đóng và nộp hồ sơ đúng hạn tại trung tâm dịch vụ việc làm.
Ví dụ giả định: một nhân viên làm hai hợp đồng liên tiếp, tổng ba năm, toàn bộ thời gian đã đóng bảo hiểm thất nghiệp. Khi hợp đồng thứ hai hết hạn và công ty không ký tiếp, người này không có phần trợ cấp thôi việc theo năm, nhưng vẫn có các khoản thanh toán khác và có thể nộp hồ sơ trợ cấp thất nghiệp. Điều kiện cụ thể tra theo luật về việc làm hiện hành.
Không ký tiếp vì lý do phân biệt đối xử
Công ty có quyền không ký tiếp một hợp đồng xác định thời hạn hợp lệ, nhưng quyền đó không đứng trên các lệnh cấm chung của luật lao động. Bộ luật Lao động 2019 cấm phân biệt đối xử trong lao động vì giới tính, dân tộc, tình trạng hôn nhân, mang thai, nuôi con nhỏ, khuyết tật, việc tham gia công đoàn, và một số lý do khác. Không ký tiếp chỉ vì người lao động vừa kết hôn, vừa tham gia ban chấp hành công đoàn, hay vừa khiếu nại về tiền lương, là điều cần được nhìn kỹ.
Khó khăn nằm ở chứng minh, vì công ty không phải nêu lý do khi hợp đồng hết hạn. Những dấu vết hữu ích gồm: lời nói, tin nhắn của quản lý liên hệ trực tiếp giữa việc không ký tiếp và một trong các yếu tố trên; việc tuyển người mới vào đúng vị trí ngay sau đó; việc những người cùng vị trí, cùng kết quả công việc đều được ký tiếp trừ một người.
Có dấu vết không có nghĩa là chắc chắn thắng, nhưng là lý do để phản ánh với tổ chức đại diện người lao động, với thanh tra lao động, hoặc hỏi luật sư về khả năng khởi kiện. Giữ giọng trung tính trong mọi văn bản gửi đi; nêu sự việc theo thứ tự thời gian, không suy diễn động cơ của ai.
Sắp hết hạn: các bước nên làm
Những việc sau nên làm khoảng một tháng trước ngày hết hạn, khi chưa có gì căng thẳng.
- Tìm đủ các hợp đồng và phụ lục đã ký, xếp theo thứ tự thời gian.
- Đếm số lần ký hợp đồng xác định thời hạn và kiểm khoảng hở giữa các lần ký.
- Hỏi phòng nhân sự bằng thư điện tử về kế hoạch ký tiếp, đề nghị trả lời bằng văn bản.
- Nếu thuộc nhóm đặc biệt như đang mang thai, nuôi con nhỏ, cán bộ công đoàn, gửi văn bản thông báo tình trạng kèm giấy tờ.
- Khi nhận thông báo không ký tiếp, kiểm lại chuỗi hợp đồng theo bảng trên.
- Theo dõi thời hạn thanh toán, chốt sổ; quá hạn thì gửi đề nghị bằng văn bản.
Nếu thấy hợp đồng thực chất đã là không xác định thời hạn mà công ty vẫn dùng lý do hết hạn, đó là tình huống có thể tranh chấp. Cần xem hồ sơ của riêng mình thì hỏi luật sư trên AI Cố Vấn, mang theo toàn bộ chuỗi hợp đồng, phụ lục, thông báo của công ty. Đừng để quá thời hiệu; trình tự có ở chuyên mục khiếu nại và tranh chấp.
Câu hỏi thường gặp
Công ty không ký tiếp hợp đồng có cần nêu lý do không?
Với hợp đồng xác định thời hạn hợp lệ, công ty không bắt buộc nêu lý do không ký tiếp, nhưng phải thông báo bằng văn bản về việc chấm dứt và thanh toán đủ. Nếu hợp đồng đã thành không xác định thời hạn thì công ty phải có căn cứ đơn phương chấm dứt.
Hết hạn hợp đồng có được trợ cấp thôi việc không?
Có, nếu đã làm việc thường xuyên từ đủ 12 tháng trở lên, tính cho phần thời gian chưa tham gia bảo hiểm thất nghiệp. Người có toàn bộ thời gian đã đóng bảo hiểm thất nghiệp thì phần trợ cấp theo năm có thể bằng không.
Hợp đồng hết hạn hai tháng rồi mà vẫn đi làm thì sao?
Quá 30 ngày kể từ ngày hết hạn mà hai bên không ký hợp đồng mới, hợp đồng đã giao kết trở thành hợp đồng không xác định thời hạn. Khi đó công ty không thể cho nghỉ bằng lý do hết hạn, mà phải có căn cứ và báo trước ít nhất 45 ngày.
Ký hợp đồng một năm ba lần liên tiếp có hợp lệ không?
Hợp đồng xác định thời hạn chỉ được ký thêm một lần, nên lần ký thứ ba thường phải là hợp đồng không xác định thời hạn, trừ một số nhóm như người lao động cao tuổi, người nước ngoài. Nên giữ đủ các bản hợp đồng và hỏi luật sư trên AI Cố Vấn.
Công ty phải báo trước bao lâu khi không ký tiếp hợp đồng?
Bộ luật Lao động 2019 yêu cầu công ty thông báo bằng văn bản về việc chấm dứt khi hợp đồng chấm dứt, không giữ mức báo trước 15 ngày như luật cũ theo cách cũ. Cách áp dụng cụ thể nên tra văn bản hướng dẫn hiện hành.
Đang mang thai mà hợp đồng hết hạn thì có được ký tiếp không?
Khi hợp đồng hết hạn trong thời gian mang thai hoặc nuôi con dưới 12 tháng tuổi, người lao động được ưu tiên giao kết hợp đồng mới. Nên gửi văn bản thông báo tình trạng kèm giấy tờ y tế trước ngày hết hạn.