Đơn phương ly hôn được khởi động bằng một đơn khởi kiện gửi toà án có thẩm quyền, trong đó người làm đơn tự xưng là nguyên đơn, người còn lại là bị đơn, và nêu rõ ba nhóm yêu cầu: được ly hôn, giải quyết việc nuôi con, giải quyết tài sản và nợ chung. Luật không bắt dùng một mẫu in sẵn mới hợp lệ; điều bắt buộc là đơn có đủ các nội dung mà Bộ luật Tố tụng dân sự liệt kê cho đơn khởi kiện. Toà án thường có biểu mẫu để người dân điền, và cách an toàn nhất là xin hoặc tải đúng mẫu toà đang dùng rồi điền theo hướng dẫn dưới đây.
Bài này đưa ra một khung đơn tham khảo tự viết, đi qua từng mục theo thứ tự xuất hiện trên tờ đơn, kèm cách ghi đúng, cách ghi sai hay gặp và lý do toà yêu cầu sửa. Mục tiêu là để bạn nộp một lần được nhận, không phải đi lại nhiều lần vì thiếu một dòng địa chỉ hay một yêu cầu viết mơ hồ.
Đơn khởi kiện ly hôn đơn phương khác đơn thuận tình ở đâu
Người đi làm thủ tục lần đầu hay nhầm hai loại giấy này vì ngoài đời cả hai đều được gọi chung là "đơn ly hôn". Về pháp lý, chúng là hai thủ tục khác nhau. Khi vợ chồng cùng ký, đã thoả thuận được việc ly hôn, việc nuôi con và tài sản, họ nộp đơn yêu cầu công nhận thuận tình ly hôn; toà giải quyết theo thủ tục việc dân sự, không có nguyên đơn hay bị đơn. Khi chỉ một người muốn ly hôn, hoặc hai người cùng muốn nhưng không thống nhất được con cái hay tài sản, thì phải nộp đơn khởi kiện và vụ việc trở thành vụ án dân sự về hôn nhân và gia đình.
Sự khác biệt này quyết định nội dung đơn. Đơn thuận tình cần thể hiện sự đồng thuận và các thoả thuận đã đạt được. Đơn khởi kiện thì phải nêu tranh chấp: người khởi kiện yêu cầu gì, vì sao, và bị đơn là ai, ở đâu để toà triệu tập. Nếu bạn điền nhầm sang mẫu thuận tình rồi chỉ một mình ký, toà sẽ hướng dẫn làm lại; nếu bạn ghi đơn khởi kiện nhưng nội dung lại viết như thể hai bên đã đồng ý hết, toà vẫn phải mở thủ tục hoà giải và hỏi bị đơn, nên đừng mô tả những thoả thuận chưa thật sự có.
Một điểm nữa: đơn khởi kiện chỉ cần chữ ký hoặc điểm chỉ của người khởi kiện. Không cần chữ ký của bên kia, không cần xác nhận của chính quyền nơi cư trú như nhiều người vẫn nghĩ theo thói quen cũ. Việc xác nhận nơi ở của bị đơn được xử lý bằng cách khác, nói ở các mục sau.
Các mục bắt buộc phải có trong đơn
Theo nguyên lý của Bộ luật Tố tụng dân sự, một đơn khởi kiện phải có những nội dung dưới đây. Thiếu mục nào, toà sẽ ra thông báo yêu cầu sửa đổi, bổ sung trong một thời hạn nhất định; quá hạn mà không bổ sung, đơn có thể bị trả lại.
- Ngày, tháng, năm làm đơn — ghi ngày thật bạn ký, không ghi lùi hay ghi trước.
- Tên toà án nhận đơn — ghi đúng tên toà có thẩm quyền theo cách gọi hiện hành, không dùng tên toà cấp huyện cũ.
- Thông tin người khởi kiện — họ tên, năm sinh, số định danh cá nhân, nơi cư trú; nơi làm việc nếu có; số điện thoại, thư điện tử nếu có để toà liên lạc.
- Thông tin bị đơn — họ tên, năm sinh, nơi cư trú hoặc nơi làm việc; đây là mục quyết định toà có tống đạt giấy tờ được hay không.
- Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan nếu có — ví dụ người cho vợ chồng vay tiền, bố mẹ đang đứng tên mảnh đất vợ chồng xây nhà.
- Quyền, lợi ích bị xâm phạm và yêu cầu cụ thể — đề nghị toà giải quyết những gì.
- Người làm chứng nếu có, kèm nơi cư trú.
- Danh mục tài liệu, chứng cứ kèm theo — liệt kê đánh số từng giấy tờ.
- Chữ ký hoặc điểm chỉ của người khởi kiện ở cuối đơn.
Văn bản pháp luật có thể đã được sửa đổi, bổ sung; trước khi nộp nên đối chiếu mẫu và hướng dẫn mà toà án nhận đơn đang áp dụng.
Khung đơn tham khảo tự viết
Dưới đây là khung các mục theo đúng thứ tự thường gặp. Đây là mẫu tham khảo do biên tập tự soạn để bạn hình dung bố cục, không phải biểu mẫu chính thức; khi nộp, hãy kiểm biểu mẫu toà đang dùng. Các chỗ trong ngoặc vuông là phần bạn tự điền.
Phần đầu: Quốc hiệu, tiêu ngữ; dòng địa danh và ngày tháng năm; tiêu đề Đơn khởi kiện; dòng "Kính gửi: Toà án nhân dân [tên toà có thẩm quyền]". Phần người khởi kiện: "Người khởi kiện: [họ tên], sinh năm [năm], số định danh cá nhân [số], nơi cư trú [số nhà, đường, thôn hoặc tổ dân phố, xã hoặc phường, tỉnh hoặc thành phố]". Phần bị đơn: "Người bị kiện: [họ tên], sinh năm [năm], nơi cư trú [địa chỉ], nơi làm việc [nếu biết]".
Phần nội dung: "Người khởi kiện và người bị kiện đăng ký kết hôn ngày [ngày] tại [cơ quan đăng ký]. Quá trình chung sống [tóm tắt ngắn]. Nay người khởi kiện đề nghị Toà án giải quyết: Một, cho người khởi kiện được ly hôn với người bị kiện. Hai, về con chung: [tên, năm sinh từng con; đề nghị ai trực tiếp nuôi; mức cấp dưỡng đề nghị hoặc đề nghị toà xem xét]. Ba, về tài sản chung: [liệt kê, hoặc ghi tự thoả thuận, không yêu cầu toà giải quyết]. Bốn, về nợ chung: [liệt kê hoặc ghi không có]".
Phần cuối: danh mục tài liệu kèm theo đánh số; dòng "Người khởi kiện" và chữ ký, họ tên. Cả đơn nên gói trong hai đến ba trang, chữ đánh máy hoặc viết tay rõ ràng; viết tay vẫn được nhận nếu đọc được và không tẩy xoá ở những chỗ quan trọng như họ tên, ngày đăng ký kết hôn.
Ghi phần người khởi kiện và bị đơn sao cho toà liên lạc được
Dùng số định danh cá nhân. Từ khi bỏ sổ hộ khẩu giấy, cơ quan nhà nước tra cứu nơi cư trú qua cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư. Ghi đúng số định danh của mình giúp toà đối chiếu nhanh; nếu biết số định danh của bên kia thì ghi thêm, không biết thì để họ tên, năm sinh, quê quán càng đầy đủ càng tốt.
Địa chỉ bị đơn là nơi đang ở thật. Nhiều người ghi địa chỉ thường trú cũ của bên kia trong khi người đó đã chuyển đi từ lâu. Toà gửi giấy triệu tập về chỗ đó, không ai nhận, hồ sơ dừng lại. Nếu bị đơn đang ở nơi khác thường trú, ghi cả hai, nói rõ nơi nào là nơi đang sinh sống.
Ghi tên địa danh theo đơn vị hành chính mới. Từ giữa năm 2025, cấp huyện không còn và nhiều xã, tỉnh đã hợp nhất. Ghi xã hoặc phường mới, tỉnh mới; nếu giấy tờ cũ còn ghi tên cũ thì thêm một cụm "trước đây là…" để người đọc hồ sơ không lúng túng.
Số điện thoại để ở mục người khởi kiện. Đây là kênh toà gọi khi cần bổ sung giấy tờ hoặc báo lịch làm việc. Đổi số giữa chừng thì báo cho thư ký toà ngay; lỡ một cuộc gọi báo nộp tạm ứng án phí có thể làm đơn bị trả lại vì quá hạn.
Người có quyền lợi liên quan không phải ghi cho đẹp. Chỉ ghi khi yêu cầu của bạn thật sự đụng tới quyền của họ, chẳng hạn bạn đề nghị chia căn nhà xây trên đất bố mẹ chồng. Ghi thừa người không liên quan khiến toà phải triệu tập thêm, hồ sơ kéo dài.
Viết phần yêu cầu: tách riêng ly hôn, con, tài sản, nợ
Toà án chỉ giải quyết trong phạm vi yêu cầu của đương sự. Điều này nghe đơn giản nhưng hệ quả rất thực tế: thứ gì bạn không yêu cầu, toà không tự chia cho bạn. Vì vậy phần yêu cầu nên tách thành từng mục đánh số, mỗi mục một câu đề nghị rõ ràng, không lồng ghép vào đoạn kể chuyện.
Mục về ly hôn chỉ cần một câu: đề nghị toà cho được ly hôn. Mục về con ghi tên, năm sinh từng con, đề nghị bạn hay bên kia trực tiếp nuôi, và đề nghị về cấp dưỡng. Với cấp dưỡng, bạn có thể ghi một mức cụ thể dựa trên bảng chi tiêu thực tế của con, hoặc ghi "đề nghị toà xem xét theo thu nhập của bị đơn và nhu cầu thiết yếu của con". Ghi một mức không có cơ sở thường bị bên kia phản bác ngay ở buổi hoà giải.
Mục về tài sản có ba cách ghi. Cách thứ nhất là liệt kê từng tài sản chung và đề nghị chia theo hướng nào. Cách thứ hai là ghi "tài sản chung vợ chồng tự thoả thuận, không yêu cầu toà giải quyết". Cách thứ ba là ghi "chưa yêu cầu giải quyết trong vụ án này", để tách việc chia tài sản ra một vụ khác sau. Mỗi cách có lợi hại riêng về thời gian và án phí; chọn trước khi nộp vì đổi yêu cầu giữa chừng có giới hạn. Nợ chung cũng ghi như vậy: liệt kê khoản vay, người cho vay, hoặc ghi không có nợ chung.
Những lỗi khiến toà yêu cầu sửa đơn
Phần lớn thông báo sửa đổi, bổ sung đơn rơi vào vài lỗi lặp đi lặp lại. Soát theo bảng này trước khi đi nộp.
| Lỗi trong đơn | Vì sao toà không nhận ngay | Cách sửa |
|---|---|---|
| Ghi tên toà cấp huyện cũ | Không xác định được toà có thẩm quyền | Tra tên toà án nhân dân khu vực quản lý nơi bị đơn cư trú |
| Bị đơn chỉ ghi "ở nhà mẹ đẻ", không có địa chỉ | Không tống đạt được giấy triệu tập | Ghi đủ số nhà, thôn hoặc tổ, xã hoặc phường, tỉnh |
| Yêu cầu viết lẫn trong đoạn kể chuyện | Không rõ phạm vi toà phải giải quyết | Tách thành các mục đánh số: ly hôn, con, tài sản, nợ |
| Thiếu năm sinh của con | Không xác định được độ tuổi để áp dụng quy định nuôi con | Ghi họ tên, ngày sinh từng con, kèm bản sao giấy khai sinh |
| Danh mục tài liệu không khớp giấy tờ nộp | Thư ký phải đối chiếu lại, dễ thất lạc | Đánh số từng tài liệu, mỗi số một giấy |
| Thiếu chữ ký ở trang cuối hoặc ký khác tên | Đơn không thể hiện ý chí người khởi kiện | Ký và ghi rõ họ tên đúng như trên giấy tờ tuỳ thân |
Gặp thông báo sửa đơn cũng không có gì đáng lo: đọc kỹ từng điểm toà nêu, sửa đúng điểm đó, nộp lại trong hạn ghi trên thông báo và giữ biên nhận lần nộp bổ sung.
Trước khi ký: tự soát và chuẩn bị bản lưu
Đọc lại đơn một lượt với câu hỏi: người không biết gì về gia đình này đọc xong có hiểu bạn muốn toà làm gì không. Nếu một thẩm phán phải đọc đến trang thứ hai mới thấy yêu cầu, đơn đang dài sai chỗ. Phần kể chuyện nên ngắn, đủ để thấy mâu thuẫn là gì và đã kéo dài bao lâu; chi tiết và chứng cứ sẽ được trình bày ở các bước sau.
In đơn thành ít nhất hai bản: một bản nộp toà, một bản giữ lại. Bản giữ lại nên có dấu nhận đơn hoặc kèm biên nhận của toà, hoặc phiếu gửi bưu chính nếu nộp qua đường bưu điện. Chụp ảnh từng trang đơn và từng giấy tờ kèm theo, lưu vào một thư mục riêng trên điện thoại. Khi thư ký toà gọi hỏi về một tài liệu số mấy, bạn mở ra là thấy ngay.
Cuối cùng, cân nhắc thời điểm. Một số người viết đơn khi đang rất giận, đưa vào những lời lẽ xúc phạm bên kia. Những câu đó không giúp gì cho yêu cầu ly hôn, đôi khi còn làm buổi hoà giải căng thẳng hơn. Bài viết trình bày nguyên lý chung để bạn tự chuẩn bị, không thay cho ý kiến về một vụ việc cụ thể. Cần xem hồ sơ của riêng mình thì hỏi luật sư trên AI Cố Vấn, mang theo bản nháp đơn và danh mục giấy tờ đã gom.
Câu hỏi thường gặp
Có bắt buộc dùng mẫu đơn in sẵn của toà án không?
Luật yêu cầu đơn có đủ nội dung chứ không bắt buộc một tờ in sẵn. Tuy vậy toà án thường có biểu mẫu và hướng dẫn điền; dùng đúng mẫu toà đang áp dụng giúp đơn được tiếp nhận nhanh, ít bị yêu cầu sửa đổi bổ sung.
Đơn khởi kiện ly hôn viết tay có được không?
Được, nếu chữ rõ ràng, đọc được và không tẩy xoá ở các chỗ quan trọng như họ tên, ngày đăng ký kết hôn, yêu cầu. Nhiều người đánh máy phần nội dung rồi ký tay ở cuối để dễ sửa khi toà yêu cầu bổ sung.
Đơn ly hôn đơn phương có cần xác nhận của xã, phường không?
Không. Đơn khởi kiện chỉ cần chữ ký hoặc điểm chỉ của người khởi kiện. Nơi cư trú của các bên được toà đối chiếu qua giấy tờ và cơ sở dữ liệu dân cư, không cần chính quyền đóng dấu lên đơn.
Chưa thống nhất được tài sản thì ghi gì trong đơn?
Có thể liệt kê tài sản và đề nghị toà chia, hoặc ghi chưa yêu cầu giải quyết tài sản trong vụ án này để tách ra sau. Nên quyết định trước khi nộp, vì việc thay đổi, bổ sung yêu cầu sau khi toà đã thụ lý bị giới hạn.
Có thể nhờ người khác ký đơn khởi kiện ly hôn thay không?
Ly hôn gắn với nhân thân nên nguyên tắc là người có yêu cầu tự ký đơn. Trường hợp người thân yêu cầu thay chỉ áp dụng trong những tình huống đặc biệt mà luật quy định, như người vợ hoặc chồng mất năng lực hành vi dân sự kèm điều kiện khác.
Đơn bị toà yêu cầu sửa thì có phải viết lại từ đầu không?
Không nhất thiết. Thông báo của toà nêu rõ điểm cần sửa hoặc bổ sung; bạn chỉ cần làm đúng các điểm đó, có thể bằng đơn sửa đổi hoặc bản bổ sung, và nộp trong thời hạn ghi trên thông báo.