DonPhuong.comĐơn Phương
Công ty đơn phương chấm dứt hợp đồng

Công ty được đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động trong trường hợp nào

Công ty chỉ được đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động khi rơi vào các căn cứ luật liệt kê, phải báo trước đúng hạn và không chạm vào nhóm người lao động được bảo vệ.

Wide shot of an open-plan office in Ho Chi Minh City after hours, one employee seen from behind packing a cardboard box at an emptied desk, cool overhead light

Công ty chỉ được đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động khi rơi vào một trong các căn cứ mà Bộ luật Lao động 2019 liệt kê: người lao động thường xuyên không hoàn thành công việc theo quy chế đánh giá, ốm đau hoặc tai nạn điều trị dài ngày chưa hồi phục, thiên tai, hoả hoạn, dịch bệnh buộc phải giảm chỗ làm, không có mặt sau thời gian tạm hoãn hợp đồng, đủ tuổi nghỉ hưu, tự ý bỏ việc từ 5 ngày làm việc liên tục trở lên, hoặc cung cấp thông tin không trung thực khi tuyển dụng. Ngoài danh sách đó, công ty không có quyền tự mình cắt hợp đồng.

Nhiều người nhận một tờ thông báo "chấm dứt hợp đồng" mà không biết công ty dựa vào đâu, cũng không biết mình có quyền hỏi lại. Bài này giúp người lao động đọc tờ thông báo đó như một văn bản pháp lý: căn cứ nào được viện dẫn, điều kiện kèm theo có đủ không, thời hạn báo trước có đúng không, và mình có thuộc nhóm luật cấm cho nghỉ hay không. Đây là nguyên lý chung; quy định và nghị định hướng dẫn có thể đã được sửa đổi, nên hãy tra văn bản hiện hành trước khi kết luận.

Bảng các căn cứ và thời hạn báo trước

Mỗi căn cứ đi kèm điều kiện riêng. Thiếu điều kiện thì căn cứ không đứng được, dù tên gọi trong thông báo nghe có vẻ đúng. Bảng dưới đây tóm các căn cứ chính theo Bộ luật Lao động 2019 và thời hạn công ty phải báo trước.

Căn cứĐiều kiện kèm theoBáo trước
Thường xuyên không hoàn thành công việcĐánh giá theo tiêu chí trong quy chế do công ty ban hành, có tham khảo tổ chức đại diện người lao động nếu cóTheo loại hợp đồng: 45 ngày, 30 ngày hoặc 3 ngày làm việc
Ốm đau, tai nạn điều trị dài ngàyĐã điều trị liên tục đủ thời gian luật định mà khả năng lao động chưa hồi phụcÍt nhất 3 ngày làm việc
Thiên tai, hoả hoạn, dịch bệnh, di dời theo yêu cầu nhà nướcĐã tìm mọi biện pháp khắc phục mà vẫn buộc giảm chỗ làmTheo loại hợp đồng
Không có mặt sau thời hạn tạm hoãn hợp đồngQuá thời hạn luật cho để quay lại làm việc mà không có mặtKhông phải báo trước
Đủ tuổi nghỉ hưuTrừ khi hai bên có thoả thuận khácTheo loại hợp đồng
Tự ý bỏ việcTừ 5 ngày làm việc liên tục trở lên, không có lý do chính đángKhông phải báo trước
Thông tin không trung thực khi tuyển dụngThông tin sai làm ảnh hưởng tới việc tuyển dụngTheo loại hợp đồng

Thời hạn báo trước theo loại hợp đồng là ít nhất 45 ngày với hợp đồng không xác định thời hạn, ít nhất 30 ngày với hợp đồng từ 12 đến 36 tháng, và ít nhất 3 ngày làm việc với hợp đồng dưới 12 tháng. Một số ngành nghề đặc thù có thời hạn riêng do Chính phủ quy định. Các con số này có thể đã được điều chỉnh, nên đối chiếu văn bản hiện hành.

Danh sách đóng: lý do ngoài luật không dùng được

Điểm quan trọng nhất cần nắm là danh sách căn cứ của công ty là danh sách đóng. Người lao động được nghỉ việc mà không cần lý do, chỉ cần báo trước; còn công ty thì ngược lại, phải có lý do nằm trong luật. Những câu như "không còn phù hợp với văn hoá công ty", "thái độ chưa tốt", "công ty muốn thay người trẻ hơn", "sếp mới muốn đội của mình" không phải căn cứ đơn phương chấm dứt.

Khi thông báo chỉ ghi chung chung "theo nhu cầu công việc" hoặc "theo quyết định của ban giám đốc" mà không chỉ ra căn cứ cụ thể, người lao động có quyền đề nghị công ty nêu rõ bằng văn bản. Một thông báo thiếu căn cứ là dấu hiệu đầu tiên của việc chấm dứt trái luật, và chính văn bản đó sau này là bằng chứng.

Cũng có trường hợp công ty muốn cho nghỉ nhưng không có căn cứ, nên chuyển sang đề nghị người lao động viết đơn xin nghỉ hoặc ký thoả thuận chấm dứt. Thoả thuận là con đường hợp pháp nếu hai bên thật sự đồng ý; còn bị ép ký là chuyện khác, có bài riêng trong chuyên mục này.

Những người công ty không được cho nghỉ dù có căn cứ

Đang ốm đau, tai nạn, bệnh nghề nghiệp đang điều trị. Người đang điều trị, điều dưỡng theo chỉ định của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh có thẩm quyền được bảo vệ, trừ trường hợp đã điều trị dài ngày đủ mức luật định mà chưa hồi phục.

Đang nghỉ hằng năm, nghỉ việc riêng, nghỉ khác được công ty đồng ý. Trong những ngày nghỉ hợp pháp này, công ty không được gửi thông báo đơn phương chấm dứt. Một thông báo gửi đúng lúc người lao động đang nghỉ phép là điểm cần ghi lại.

Lao động nữ mang thai, đang nghỉ thai sản, nuôi con dưới 12 tháng tuổi. Nhóm này được bảo vệ chặt nhất. Luật còn cấm cho nghỉ vì lý do kết hôn, mang thai, nghỉ thai sản, nuôi con nhỏ, trừ vài trường hợp như công ty chấm dứt hoạt động. Lao động nam nuôi con dưới 12 tháng tuổi cũng được nhắc tới trong quy định về bảo vệ khi nuôi con nhỏ, cần tra cụ thể.

Điều cần làm. Nếu bạn thuộc một trong các nhóm trên vào thời điểm nhận thông báo, hãy giữ giấy tờ chứng minh: giấy ra viện, giấy nghỉ ốm, đơn nghỉ phép đã được duyệt, sổ khám thai, giấy khai sinh của con. Gửi lại cho công ty một văn bản ngắn nêu tình trạng của mình kèm bản sao giấy tờ.

Đơn phương chấm dứt khác các cách chấm dứt khác thế nào

Hợp đồng lao động có thể chấm dứt theo nhiều đường, và mỗi đường dẫn tới quyền lợi khác nhau. Hết hạn hợp đồng là chấm dứt tự nhiên khi thời hạn đã ghi kết thúc. Thoả thuận là khi hai bên cùng đồng ý. Sa thải là hình thức kỷ luật cao nhất, đi kèm thủ tục xử lý kỷ luật chặt chẽ và thường làm mất trợ cấp thôi việc. Cho thôi việc vì thay đổi cơ cấu, công nghệ, lý do kinh tế là một đường riêng, đi kèm trợ cấp mất việc làm thay vì trợ cấp thôi việc.

Đơn phương chấm dứt của công ty là một đường riêng nữa, với danh sách căn cứ đã nêu. Công ty đôi khi gọi tên lẫn lộn, ví dụ ghi "sa thải" nhưng không có thủ tục kỷ luật, hoặc ghi "cắt giảm" nhưng thực chất chỉ cho một người nghỉ vì không ưa. Gọi sai tên không làm thay đổi bản chất, nhưng làm thay đổi cách bạn đối chiếu và đòi quyền lợi. Vì vậy việc đầu tiên là xác định công ty đang đi đường nào, rồi mới so điều kiện của đường đó.

Nhận thông báo chấm dứt: kiểm tra theo thứ tự

Khi cầm thông báo hoặc quyết định trong tay, đừng ký xác nhận "đồng ý" vội. Ký nhận đã nhận văn bản là được, còn đồng ý nội dung là chuyện khác. Kiểm theo thứ tự sau.

  1. Văn bản ghi căn cứ nào, có dẫn điều luật hoặc điều trong nội quy không.
  2. Căn cứ đó có điều kiện kèm theo gì, công ty đã đưa ra bằng chứng về điều kiện đó chưa.
  3. Ngày nhận thông báo và ngày chấm dứt cách nhau bao nhiêu ngày, có đủ thời hạn báo trước theo loại hợp đồng không.
  4. Vào ngày nhận, bạn có đang nghỉ ốm, nghỉ phép, mang thai, nghỉ thai sản hay nuôi con dưới 12 tháng tuổi không.
  5. Văn bản có nêu các khoản thanh toán, thời hạn trả sổ bảo hiểm xã hội, trợ cấp thôi việc không.
  6. Chụp lại toàn bộ văn bản, giữ bản gốc hoặc bản sao có xác nhận, ghi lại tên người trao và thời điểm trao.

Nếu bước nào cho kết quả "không đủ", hãy trả lời công ty bằng văn bản, nêu ngắn gọn điểm chưa đúng và đề nghị xem xét lại. Văn bản trả lời lịch sự, trung tính sẽ có giá trị hơn nhiều so với một cuộc tranh cãi tại phòng họp.

Quyền lợi khi bị chấm dứt đúng luật

Thanh toán đầy đủ. Công ty phải thanh toán các khoản liên quan trong thời hạn 14 ngày làm việc kể từ ngày chấm dứt, một số trường hợp được kéo dài nhưng có giới hạn. Các khoản gồm tiền lương ngày đã làm, tiền phép năm chưa nghỉ, thưởng và phụ cấp đã đến hạn.

Trợ cấp thôi việc. Khi công ty đơn phương chấm dứt đúng luật, người đã làm việc thường xuyên từ đủ 12 tháng trở lên được trợ cấp thôi việc cho phần thời gian chưa tham gia bảo hiểm thất nghiệp. Ngoại lệ đáng chú ý là trường hợp tự ý bỏ việc từ 5 ngày liên tục và trường hợp đủ điều kiện hưởng lương hưu.

Sổ bảo hiểm và giấy tờ. Công ty phải hoàn tất xác nhận thời gian đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp và trả lại giấy tờ bản chính nếu đã giữ. Cách tính trợ cấp và thủ tục chốt sổ được trình bày ở chuyên mục trợ cấp và quyền lợi của trang.

Trợ cấp thất nghiệp. Bị công ty đơn phương chấm dứt đúng luật thường không làm mất quyền xin hưởng trợ cấp thất nghiệp nếu đủ điều kiện đóng. Điều kiện chi tiết theo luật về việc làm có thể đã sửa đổi, cần tra.

Khi nghi công ty làm sai

Dấu hiệu thường gặp của việc chấm dứt trái luật gồm: không nêu căn cứ, căn cứ không có bằng chứng, báo trước thiếu ngày, cho nghỉ người đang mang thai hoặc đang nghỉ ốm, hay dùng chữ "sa thải" mà không có cuộc họp kỷ luật nào. Gặp một trong các dấu hiệu đó, người lao động có quyền khiếu nại với công ty, yêu cầu hoà giải, hoặc khởi kiện; tranh chấp về đơn phương chấm dứt hợp đồng được đưa thẳng tới toà án mà không bắt buộc qua hoà giải viên.

Hệ quả khi công ty chấm dứt trái luật, và lựa chọn giữa quay lại làm việc hay nhận tiền, được trình bày ở chuyên mục chấm dứt trái luật và bồi thường. Ở bước này, việc quan trọng là giữ đủ giấy tờ và tính đúng thời hiệu. Cần xem hồ sơ của riêng mình thì hỏi luật sư trên AI Cố Vấn, mang theo hợp đồng, thông báo chấm dứt và quy chế công ty, và đừng quên tra văn bản hiện hành.

Câu hỏi thường gặp

Công ty có cần nêu lý do khi đơn phương chấm dứt hợp đồng không?

Cần. Công ty chỉ được chấm dứt khi có căn cứ luật định, nên văn bản phải chỉ ra căn cứ đó. Thông báo không nêu căn cứ hoặc chỉ ghi chung chung là điểm yếu của công ty và người lao động nên đề nghị giải thích bằng văn bản.

Công ty kinh doanh khó khăn có được cho một người nghỉ không?

Khó khăn kinh doanh thông thường không phải căn cứ đơn phương chấm dứt với từng người. Nếu thật sự phải giảm lao động vì lý do kinh tế hay tái cơ cấu, công ty phải đi theo thủ tục cắt giảm riêng, có phương án sử dụng lao động và trợ cấp mất việc làm.

Đang thử việc thì công ty có cần căn cứ để cho nghỉ không?

Trong thời gian thử việc, mỗi bên có quyền huỷ bỏ thoả thuận thử việc mà không cần báo trước và không phải bồi thường. Đó là quy định riêng của thử việc, khác với đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động chính thức đã ký.

Ký nhận thông báo chấm dứt có nghĩa là đồng ý không?

Ký nhận là xác nhận đã nhận văn bản vào thời điểm đó. Nếu lo bị hiểu là đồng ý, có thể ghi thêm dòng "đã nhận, chưa đồng ý nội dung" cạnh chữ ký. Việc này giúp giữ ngày nhận làm mốc tính báo trước mà không mất quyền phản đối.

Công ty báo miệng cho nghỉ thì có hiệu lực không?

Luật yêu cầu thông báo bằng văn bản khi chấm dứt hợp đồng. Bị báo miệng thì nên gửi thư điện tử hoặc tin nhắn hỏi lại để xác nhận nội dung, đề nghị công ty gửi văn bản, và tiếp tục có mặt làm việc cho tới khi có văn bản rõ ràng.

Bị cho nghỉ đúng luật có được trợ cấp thôi việc không?

Có, nếu làm việc thường xuyên từ đủ 12 tháng trở lên, tính cho phần thời gian chưa đóng bảo hiểm thất nghiệp. Trường hợp tự ý bỏ việc từ 5 ngày liên tục hoặc đủ điều kiện hưởng lương hưu thì không thuộc diện này.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138