Có thể tách: khi đơn phương ly hôn, bạn được quyền chỉ yêu cầu toà giải quyết quan hệ hôn nhân và việc nuôi con, còn tài sản chung để hai bên tự thoả thuận hoặc khởi kiện chia trong một vụ án khác sau này. Toà giải quyết theo phạm vi yêu cầu, nên phần tài sản không được yêu cầu sẽ không bị chia trong vụ ly hôn.
Cách làm này giúp vụ ly hôn gọn hơn, nhất là khi tài sản phức tạp, đang tranh chấp với người thứ ba hoặc cần thời gian định giá. Nhưng nó cũng để lại một khối tài sản chung "treo" giữa hai người đã không còn là vợ chồng. Bài này so sánh lợi hại của hai hướng, nêu những tình huống nên và không nên tách, và các bước nếu bạn chọn tách. Nguyên lý theo Luật Hôn nhân và gia đình 2014, Bộ luật Dân sự và Bộ luật Tố tụng dân sự; hãy tra văn bản hiện hành trước khi làm.
Vì sao luật cho phép tách
Tố tụng dân sự vận hành theo nguyên tắc quyền tự định đoạt của đương sự: bạn yêu cầu gì, toà giải quyết nấy. Trong vụ ly hôn, có ba nhóm việc có thể đặt ra: quan hệ hôn nhân, con chung, và tài sản cùng nợ chung. Hai nhóm đầu gắn trực tiếp với việc ly hôn, toà luôn phải giải quyết. Nhóm thứ ba phụ thuộc vào yêu cầu của các bên.
Nếu cả nguyên đơn và bị đơn đều không yêu cầu chia tài sản, hoặc nói rõ để tự thoả thuận, toà sẽ không giải quyết phần đó. Sau khi bản án có hiệu lực, tài sản chung vẫn thuộc sở hữu chung của hai người, nhưng không còn là tài sản chung của vợ chồng nữa mà trở thành sở hữu chung theo phần hoặc chung hợp nhất theo Bộ luật Dân sự, tuỳ cách xác định. Khi có tranh chấp, một bên khởi kiện yêu cầu chia tài sản chung sau ly hôn.
Cũng có trường hợp toà tự tách ra vì phần tài sản cần thêm thời gian xác minh, liên quan đến người thứ ba mà chưa đủ điều kiện giải quyết, hoặc chứng cứ chưa đầy đủ. Khi đó toà có thể giải quyết ly hôn và dành quyền khởi kiện phần tài sản thành vụ khác.
So sánh hai hướng: giải quyết cùng lúc hay tách ra
Không có hướng nào đúng cho mọi người. Bảng dưới đặt hai hướng cạnh nhau theo những tiêu chí mà người trong cuộc thường quan tâm nhất.
| Tiêu chí | Chia tài sản cùng lúc với ly hôn | Ly hôn trước, chia tài sản sau |
|---|---|---|
| Thời gian có bản án ly hôn | Lâu hơn, nhất là khi phải định giá, triệu tập người thứ ba | Nhanh hơn, vụ án gọn hơn |
| Chi phí trước mắt | Án phí phần tài sản, chi phí định giá phát sinh ngay | Chưa phát sinh phần chi phí tài sản |
| Rủi ro tẩu tán | Thấp hơn nếu có biện pháp khẩn cấp tạm thời | Cao hơn nếu không có thoả thuận quản lý rõ |
| Quan hệ sau ly hôn | Dứt điểm, mỗi người một phần | Vẫn còn ràng buộc tài sản, phải liên lạc |
| Khi tài sản dễ thoả thuận | Toà ghi nhận luôn, không tốn thêm vụ án | Có thể tự thoả thuận và công chứng sau |
| Khi tài sản phức tạp, nhiều người liên quan | Kéo dài cả vụ ly hôn | Tách được phần phức tạp ra xử riêng |
Từ bảng có thể thấy: tách ra là hợp lý khi quan hệ hôn nhân cần chấm dứt nhanh mà tài sản cần thời gian; không nên tách khi có nguy cơ bên kia bán, chuyển nhượng, thế chấp tài sản trong lúc chưa chia.
Những tình huống nên cân nhắc tách
Cần chấm dứt hôn nhân sớm vì an toàn. Khi có bạo lực gia đình hoặc bị quấy rối, việc có bản án ly hôn sớm giúp ổn định cuộc sống, thay đổi nơi cư trú, giải quyết quyền nuôi con. Tài sản có thể chờ.
Tài sản đang tranh chấp với người thứ ba. Đất đang tranh chấp ranh giới với hàng xóm, phần vốn góp trong công ty đang có kiện tụng, tài sản là di sản chưa chia của gia đình. Gộp chung sẽ làm vụ ly hôn kéo dài theo vụ kia.
Hai bên đã đồng ý được về tài sản nhưng cần thời gian làm thủ tục. Ví dụ chờ bán nhà rồi chia tiền. Hai người có thể ly hôn trước, lập văn bản thoả thuận có công chứng về tài sản, rồi thực hiện dần.
Tài sản ở nước ngoài hoặc ở nơi xa. Việc xác minh, định giá tài sản ở nước ngoài có thể mất rất nhiều thời gian, ủy thác tư pháp phức tạp. Tách phần này ra giúp phần ly hôn không bị treo.
Những tình huống không nên tách
Ngược lại, có những dấu hiệu cho thấy tách phần tài sản ra sẽ thiệt cho bạn. Nếu thấy mình ở một trong các tình huống dưới đây, nên yêu cầu chia ngay trong vụ ly hôn, kèm đề nghị biện pháp khẩn cấp tạm thời nếu cần.
- Tài sản đứng tên người kia và người đó đã có biểu hiện muốn bán, cho tặng, cầm cố.
- Người kia đang nắm toàn bộ tiền mặt, tài khoản, vàng và bạn không biết rõ số lượng.
- Bạn đang nuôi con và cần ngay phần tài sản để lo chỗ ở, sinh hoạt.
- Người kia có nhiều nợ riêng, chủ nợ có thể yêu cầu xử lý phần tài sản của người đó trong khối chung.
- Hai người khó liên lạc, khó gặp nhau sau ly hôn, việc thoả thuận sau này gần như không thể.
Tách phần tài sản không có nghĩa là bạn mất quyền, nhưng nó trao cho bên đang giữ tài sản một khoảng thời gian dài kiểm soát tài sản đó. Thời gian ấy có thể bất lợi cho bạn nếu thiếu cơ chế ràng buộc.
Sau ly hôn, tài sản chưa chia được quản lý thế nào
Khi tài sản chưa chia, hai người vẫn là đồng sở hữu. Việc định đoạt tài sản chung như bán, tặng cho, thế chấp cần sự đồng ý của các đồng sở hữu. Người đang trực tiếp quản lý, sử dụng tài sản có nghĩa vụ giữ gìn, không được làm giảm giá trị tài sản; nếu thu lợi từ tài sản như cho thuê, khoản lợi đó cũng là của chung.
Trên thực tế, những tranh chấp hay gặp là: một người ở trong căn nhà chung nhiều năm và người kia đòi tiền thuê; một người tự bỏ tiền sửa nhà rồi đòi tính vào phần mình; một người cho thuê mặt bằng rồi giữ hết tiền thuê. Để tránh, hai bên nên lập một văn bản thoả thuận tạm thời về việc ai quản lý, ai sử dụng, chi phí ai chịu, thu nhập chia ra sao, cho đến khi chia xong.
Bộ luật Dân sự quy định việc yêu cầu bảo vệ quyền sở hữu không áp dụng thời hiệu khởi kiện, nên quyền yêu cầu chia tài sản chung thường không mất theo thời gian. Tuy vậy, để càng lâu, chứng cứ càng mai một, giá trị tài sản thay đổi, hoàn cảnh hai bên khác đi. Bạn nên kiểm lại quy định về thời hiệu đang áp dụng cho trường hợp cụ thể của mình.
Ví dụ giả định: hai gia đình, hai lựa chọn
Ví dụ giả định thứ nhất. Hai vợ chồng có một căn hộ chung và phần vốn góp trong một cửa hàng làm chung với người bạn; người bạn đang tranh chấp với họ về tỉ lệ góp vốn. Người vợ bị chồng đánh nhiều lần và muốn chấm dứt hôn nhân càng sớm càng tốt. Ở đây, tách phần vốn góp ra là hợp lý, vì gộp vào sẽ kéo cả vụ ly hôn theo tranh chấp với người bạn. Căn hộ thì người vợ vẫn có thể yêu cầu chia ngay, kèm đề nghị cấm chuyển dịch, vì căn hộ không vướng người thứ ba.
Ví dụ giả định thứ hai. Người chồng đang giữ toàn bộ sổ tiết kiệm, vàng và giấy tờ một mảnh đất đứng tên mình; gần đây đã hỏi người quen về việc bán đất. Người vợ muốn ly hôn nhanh vì đã mệt mỏi. Nếu người vợ tách phần tài sản ra, khoảng thời gian sau ly hôn là lúc người chồng có thể bán đất, rút tiền mà người vợ khó kiểm soát. Trong trường hợp này, yêu cầu chia ngay, cùng biện pháp khẩn cấp tạm thời, là hướng an toàn hơn dù vụ án kéo dài thêm.
Hai ví dụ cho thấy câu hỏi không phải "tách có tốt không" mà là "tài sản nào nên tách, tài sản nào không". Bạn hoàn toàn có thể yêu cầu chia một phần tài sản trong vụ ly hôn và để phần còn lại giải quyết sau, miễn ghi rõ trong đơn.
Các bước nếu chọn ly hôn trước, chia tài sản sau
Nếu sau khi cân nhắc bạn chọn tách, làm theo thứ tự dưới đây giúp giảm rủi ro trong khoảng thời gian tài sản chưa chia.
- Ghi trong đơn khởi kiện ly hôn: "về tài sản chung, nguyên đơn không yêu cầu toà giải quyết, hai bên tự thoả thuận", hoặc trình bày tại phiên hoà giải.
- Liệt kê toàn bộ tài sản chung hiện có, có chữ ký hai bên nếu được, để làm mốc khi chia sau.
- Lập văn bản thoả thuận tạm thời về quản lý, sử dụng tài sản, nếu được thì công chứng.
- Giữ bản sao mọi giấy tờ tài sản; theo dõi biến động, nhất là tài sản đứng tên người kia.
- Khi đủ điều kiện, lập văn bản thoả thuận chia tài sản có công chứng, hoặc khởi kiện yêu cầu chia tài sản chung sau ly hôn tại toà có thẩm quyền.
Vụ kiện chia tài sản sau ly hôn là một vụ án dân sự độc lập, có án phí riêng tính theo giá trị tài sản được chia. Trước khi quyết định tách hay gộp, bạn có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn với danh sách tài sản cụ thể để cân nhắc hướng nào phù hợp.
Câu hỏi thường gặp
Có bắt buộc phải chia tài sản khi ly hôn không?
Không. Toà giải quyết theo yêu cầu của đương sự. Nếu không bên nào yêu cầu chia tài sản, toà chỉ giải quyết quan hệ hôn nhân và con chung. Tài sản chung sau đó vẫn thuộc hai người và có thể chia bằng thoả thuận hoặc bằng một vụ kiện khác.
Sau ly hôn bao lâu thì còn được kiện chia tài sản chung?
Yêu cầu bảo vệ quyền sở hữu thường không bị giới hạn thời hiệu khởi kiện theo Bộ luật Dân sự, nên quyền yêu cầu chia tài sản chung thường không mất theo thời gian. Tuy vậy, bạn nên tra quy định hiện hành và không nên để quá lâu vì chứng cứ mai một.
Ly hôn rồi, một người bán tài sản chung chưa chia thì sao?
Định đoạt tài sản chung cần sự đồng ý của các đồng sở hữu. Nếu một người tự bán, người kia có thể yêu cầu toà tuyên giao dịch vô hiệu hoặc yêu cầu bồi thường, tuỳ tình huống và việc người mua có ngay tình hay không. Đây là lý do nên giữ chặt giấy tờ và theo dõi tài sản.
Đang ở trong căn nhà chung chưa chia thì có phải trả tiền thuê cho người kia không?
Pháp luật không có quy định chung bắt buộc phải trả tiền thuê, nhưng người kia có thể yêu cầu được hưởng phần lợi ích tương ứng hoặc đề nghị tính vào khi chia. Cách tốt nhất là hai bên thoả thuận rõ bằng văn bản về việc sử dụng nhà trong thời gian chưa chia.
Thoả thuận chia tài sản sau ly hôn có cần công chứng không?
Với tài sản phải đăng ký như nhà đất, xe, văn bản thoả thuận cần theo hình thức luật định để làm thủ tục sang tên, thường là công chứng hoặc chứng thực. Với tài sản khác, công chứng không bắt buộc nhưng giúp văn bản có giá trị chứng minh cao hơn khi có tranh chấp.
Tách phần tài sản ra có làm vụ ly hôn nhanh hơn không?
Thường là có, vì toà không phải xác minh, định giá, triệu tập người thứ ba liên quan đến tài sản. Tuy nhiên tốc độ còn phụ thuộc vào việc tranh chấp nuôi con, sự hợp tác của bên kia và lịch làm việc của toà. Tách không bảo đảm vụ án kết thúc trong một thời hạn cụ thể.