DonPhuong.comĐơn Phương
Tài sản và nợ chung khi ly hôn

Tài sản chung và tài sản riêng của vợ chồng: phân biệt thế nào khi ly hôn

Lương, tiền thưởng, đất được cho, tiền lãi từ nhà riêng, vàng cưới: món nào là tài sản chung, món nào là tài sản riêng, và khi lẫn vào nhau thì luật xử lý ra sao.

Close view of a wooden jewelry box, a motorbike key and a savings passbook closed on a bedroom dresser, a woman's hand resting beside them, warm lamp light

Tài sản chung của vợ chồng là những gì tạo ra, kiếm được hoặc cùng được cho trong thời kỳ hôn nhân, cộng với hoa lợi, lợi tức sinh ra từ tài sản riêng; tài sản riêng là thứ mỗi người có trước khi cưới, được thừa kế riêng, được tặng cho riêng, đồ dùng cá nhân thiết yếu, và tài sản đã được chia riêng theo thoả thuận. Khi không chứng minh được là riêng, tài sản đang tranh chấp được coi là chung.

Nghe thì gọn, nhưng thực tế đời sống thì tiền lương gửi chung một tài khoản, vàng cưới cất chung một hộp, tiền bán đất riêng dùng xây nhà chung. Bài này đi qua từng nhóm tài sản thường gặp khi ly hôn, theo nguyên lý Luật Hôn nhân và gia đình 2014, để bạn tự xếp được tài sản nhà mình vào đúng ô trước khi viết đơn. Văn bản có thể đã sửa đổi; hãy tra bản đang có hiệu lực.

Mốc thời gian quyết định: thời kỳ hôn nhân bắt đầu và kết thúc lúc nào

Gần như mọi câu hỏi "chung hay riêng" đều quay về một mốc: tài sản có được trước hay trong thời kỳ hôn nhân. Thời kỳ hôn nhân tính từ ngày đăng ký kết hôn đến ngày chấm dứt hôn nhân, tức là ngày bản án hoặc quyết định ly hôn có hiệu lực pháp luật, hoặc ngày một bên chết. Ngày tổ chức đám cưới không phải là mốc pháp lý; một cặp làm đám cưới năm này nhưng đăng ký năm sau thì tài sản có trong khoảng giữa không đương nhiên là tài sản chung.

Một điểm hay bị hiểu nhầm là thời kỳ hôn nhân vẫn tiếp tục trong lúc hai người đã ly thân, đã ở riêng, hoặc đang kiện ly hôn. Lương người chồng nhận trong lúc toà đang thụ lý vụ án vẫn là thu nhập trong thời kỳ hôn nhân. Nếu muốn tách thu nhập từ một thời điểm, vợ chồng có thể thoả thuận chia tài sản chung trong thời kỳ hôn nhân bằng văn bản, theo hình thức luật yêu cầu.

Vì vậy, việc đầu tiên khi lập danh sách tài sản là ghi ngày có tài sản bên cạnh từng món, rồi đối chiếu với ngày đăng ký kết hôn. Những món có trước ngày đăng ký thì nghiêng về riêng; những món có sau thì nghiêng về chung, trừ khi rơi vào các trường hợp ngoại lệ ở phần dưới.

Bảng xếp loại các tài sản thường gặp

Bảng dưới gom những tài sản hay xuất hiện trong hồ sơ ly hôn, xếp theo nguyên tắc chung. Mỗi dòng đều có ngoại lệ tuỳ chứng cứ, nên đây là điểm xuất phát để tự rà, không phải kết luận cho vụ việc của bạn.

Tài sảnThường được xem làĐiều cần để ý
Lương, thưởng, thu nhập kinh doanh trong thời kỳ hôn nhânChungKể cả khi chỉ một người đi làm hay tài khoản đứng tên một người
Nhà đất mua sau khi đăng ký kết hônChungSổ đứng tên một người không làm nó thành riêng
Nhà đất có trước khi đăng ký kết hônRiêngTrừ khi đã thoả thuận nhập vào tài sản chung
Tài sản được thừa kế riêng, tặng cho riêngRiêngCần văn bản thể hiện rõ cho riêng một người
Quà cưới, vàng cưới của hai họTuỳ ý người choVàng bố mẹ một bên trao cho con dâu, con rể là điểm hay tranh chấp
Tiền cho thuê nhà riêng, lãi từ tiền riêngChungĐây là hoa lợi, lợi tức phát sinh trong thời kỳ hôn nhân
Đồ dùng cá nhân thiết yếu: quần áo, điện thoại, đồ nghềRiêngĐồ trang sức giá trị lớn mua bằng tiền chung thì xem lại
Tài sản mua bằng tiền bán tài sản riêngRiêngPhải lần được dòng tiền từ tài sản riêng sang tài sản mới

Nhìn bảng sẽ thấy cột "điều cần để ý" mới là chỗ quyết định. Hai cặp vợ chồng cùng có một căn nhà mua sau cưới đứng tên chồng, một cặp chứng minh được tiền mua là tiền bán đất thừa kế riêng của chồng, cặp kia không chứng minh được, thì kết quả khác hẳn nhau.

Hoa lợi, lợi tức: phần dễ quên nhất

Nhiều người nghĩ căn nhà mình có trước khi cưới là của riêng thì mọi thứ liên quan đến căn nhà đó cũng là của riêng. Điều này đúng với bản thân căn nhà, nhưng tiền cho thuê căn nhà đó trong thời kỳ hôn nhân lại là tài sản chung. Tương tự, cổ tức từ cổ phần riêng, tiền lãi từ sổ tiết kiệm riêng, sản lượng thu hoạch trên mảnh vườn riêng phát sinh trong thời kỳ hôn nhân đều được coi là tài sản chung.

Nếu tiền thuê nhà đã được dùng để chi tiêu gia đình thì thường không còn gì để tranh cãi. Nhưng nếu nó được gom lại, gửi thành một sổ tiết kiệm riêng hoặc dùng mua một tài sản khác, thì khi ly hôn, sổ tiết kiệm hay tài sản đó có thể bị xác định là chung. Người sở hữu tài sản riêng đôi khi bất ngờ vì điều này.

Ngược lại, việc bản thân tài sản riêng tăng giá theo thị trường, ví dụ mảnh đất mua từ trước khi cưới nay giá cao hơn nhiều, không làm cho mảnh đất trở thành tài sản chung. Phần tăng giá đó không phải là hoa lợi hay lợi tức theo nghĩa của luật. Tuy vậy, nếu tiền chung đã bỏ vào để san lấp, xây dựng, cải tạo, thì phần giá trị tăng do đầu tư chung lại là chuyện khác, được bàn ở mục dưới.

Khi tài sản riêng và tài sản chung trộn lẫn vào nhau

Đời sống không chia ngăn rõ ràng. Một người bán mảnh đất riêng, lấy tiền cùng với tiền tiết kiệm chung mua căn hộ. Một người có nhà riêng, hai vợ chồng bỏ tiền chung xây thêm tầng. Một người được bố mẹ cho tiền riêng, gửi vào tài khoản chung rồi rút ra chi tiêu lẫn với lương. Khi ly hôn, những khoản này thường là chỗ tranh chấp gay gắt nhất.

Luật đưa ra hai hướng. Hướng thứ nhất là nhập tài sản riêng vào tài sản chung: nếu một bên đã đồng ý nhập, thể hiện bằng văn bản hoặc bằng hành vi rõ ràng như cùng đứng tên trên giấy chứng nhận, thì phần đó trở thành tài sản chung. Hướng thứ hai là sáp nhập, trộn lẫn mà không có ý định nhập: khi ly hôn, nếu có yêu cầu, người có tài sản riêng được thanh toán phần giá trị tài sản mình đã đóng góp vào khối đó, trừ khi vợ chồng có thoả thuận khác.

Trên thực tế, khả năng được thanh toán phần đóng góp phụ thuộc gần như hoàn toàn vào việc lần được dòng tiền: tiền bán đất riêng vào tài khoản nào, chuyển cho ai, mua cái gì, cách nhau bao lâu. Sao kê ngân hàng, hợp đồng mua bán có ghi nguồn tiền, giấy chuyển tiền là những thứ có giá trị hơn nhiều so với lời kể. Tiền mặt rút ra rồi đưa tay nhau gần như không lần được.

Vàng cưới, quà cưới và tiền mừng: chung hay riêng

Quà tặng chung cho cả hai. Tiền mừng, quà cưới khách mời tặng cho đôi vợ chồng trong ngày cưới thường được xem là tài sản được tặng cho chung. Nếu đám cưới diễn ra trước khi đăng ký kết hôn thì việc xác định phức tạp hơn, toà sẽ xem ý chí của người tặng và cách hai bên đã quản lý khoản đó.

Vàng bố mẹ một bên trao cho con dâu hoặc con rể. Đây là điểm hay tranh chấp nhất. Có gia đình coi đó là quà riêng cho con dâu, có gia đình coi là của hồi môn cho cả đôi, có gia đình nói "chỉ đưa giữ hộ". Toà xem lời khai của người tặng, người làm chứng, phong tục địa phương và cách vàng đã được cất giữ, sử dụng.

Vàng, tiền bố mẹ cho riêng con đẻ. Nếu có giấy tờ hoặc lời khai thống nhất rằng bố mẹ chỉ cho riêng con mình, đó có thể là tài sản riêng của người con. Nếu không có gì ngoài lời kể của một bên, khả năng cao bị coi là chung.

Vàng đã bán hoặc đã dùng. Nếu vàng cưới đã được bán để chi cho gia đình, mua nhà, trả nợ chung, thì thường không còn để chia riêng; người cho rằng đó là tài sản riêng của mình phải chứng minh đã đóng góp nó vào tài sản nào và yêu cầu thanh toán phần giá trị.

Những câu hỏi tự rà trước khi viết đơn

Trước khi ghi một tài sản vào cột "riêng" trong đơn, bạn thử trả lời những câu sau. Câu nào không trả lời được bằng giấy tờ, tài sản đó có nguy cơ bị xác định là chung.

  • Tài sản có từ ngày nào, trước hay sau ngày đăng ký kết hôn?
  • Nếu có trong thời kỳ hôn nhân, nó đến từ thừa kế riêng, tặng cho riêng, hay mua bằng tiền riêng? Có văn bản nào thể hiện điều đó?
  • Đã từng có văn bản hay hành vi nào cho thấy bạn đồng ý nhập nó vào tài sản chung chưa, ví dụ thêm tên người kia vào giấy chứng nhận?
  • Có hoa lợi, lợi tức nào phát sinh từ tài sản đó trong thời kỳ hôn nhân không, và khoản đó đang ở đâu?
  • Tiền chung đã bỏ vào để sửa chữa, xây thêm, trả nợ cho tài sản đó chưa, bao nhiêu và khi nào?
  • Người làm chứng nào biết rõ nguồn gốc tài sản và sẵn sàng trình bày với toà?

Nếu phần lớn câu trả lời của bạn là "không có giấy tờ, chỉ có lời kể", đừng vội từ bỏ, nhưng cũng đừng xây phương án chia dựa trên giả định tài sản chắc chắn là riêng. Đây là lúc nên đem hồ sơ hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để biết chứng cứ đang có nặng nhẹ ra sao.

Thoả thuận về chế độ tài sản trước khi cưới

Luật Hôn nhân và gia đình cho phép vợ chồng chọn chế độ tài sản theo thoả thuận thay cho chế độ theo luật định. Thoả thuận này phải được lập trước khi kết hôn, bằng văn bản có công chứng hoặc chứng thực, và có hiệu lực từ ngày đăng ký kết hôn. Nếu có, toà sẽ căn cứ vào thoả thuận đó để xác định tài sản chung, tài sản riêng khi ly hôn; phần nào thoả thuận không đề cập hoặc không rõ thì áp dụng quy định chung của luật.

Ở Việt Nam, số cặp lập thoả thuận này chưa nhiều, nên với đa số người đọc, chế độ tài sản theo luật định mới là thứ được áp dụng. Tuy vậy, nếu bạn từng ký một văn bản như vậy, hoặc trong thời kỳ hôn nhân hai người từng lập văn bản chia tài sản chung, hãy tìm lại bản gốc ngay, vì đây là chứng cứ có giá trị rất cao.

Một lưu ý: thoả thuận nào nhằm trốn tránh nghĩa vụ trả nợ với người khác, hoặc vi phạm nghiêm trọng quyền được cấp dưỡng, thừa kế và quyền lợi chính đáng của thành viên gia đình, có thể bị toà tuyên vô hiệu. Thoả thuận không phải là cách để "giấu" tài sản khỏi chủ nợ.

Câu hỏi thường gặp

Lương của vợ hoặc chồng có phải là tài sản chung không?

Có. Thu nhập do lao động trong thời kỳ hôn nhân là tài sản chung, dù chỉ một người đi làm và lương được trả vào tài khoản đứng tên riêng người đó. Phần lương còn lại khi ly hôn, như số dư tiết kiệm, được đưa vào khối tài sản chung để chia.

Đất được bố mẹ cho sau khi cưới là của chung hay của riêng?

Tuỳ bố mẹ cho ai. Nếu hợp đồng tặng cho hoặc giấy tờ thể hiện cho riêng một người con thì đó là tài sản riêng của người đó. Nếu cho cả hai vợ chồng, hoặc không có giấy tờ mà thực tế hai vợ chồng đã quản lý, sử dụng, kê khai như của chung, thì có thể bị xác định là tài sản chung.

Tiền cho thuê nhà riêng trong thời kỳ hôn nhân có phải chia không?

Tiền cho thuê là hoa lợi, lợi tức phát sinh từ tài sản riêng trong thời kỳ hôn nhân, nên thuộc tài sản chung. Nếu tiền đó đã chi tiêu hết cho gia đình thì không còn gì để chia; nếu còn lại dưới dạng tiền gửi hay tài sản khác thì có thể bị đưa vào khối chung.

Đã ly thân nhiều năm thì tài sản mua trong thời gian đó có phải chia không?

Luật không có khái niệm ly thân làm chấm dứt thời kỳ hôn nhân. Nếu chưa có bản án hoặc quyết định ly hôn có hiệu lực, tài sản có trong thời gian ở riêng vẫn có thể là tài sản chung. Hoàn cảnh sống riêng và công sức của mỗi bên sẽ được toà cân nhắc khi chia.

Đồ trang sức được tặng ngày cưới khi ly hôn thuộc về ai?

Phụ thuộc vào ý chí của người tặng. Quà khách mời tặng chung thường là tài sản chung; vàng bố mẹ một bên trao riêng cho con dâu hoặc con rể có thể là tài sản riêng nếu chứng minh được ý chí đó. Lời khai của người tặng và người chứng kiến thường là chứng cứ chính.

Tài sản riêng đã bán để mua tài sản mới thì còn là của riêng không?

Tài sản mua bằng tiền từ tài sản riêng vẫn có thể là tài sản riêng, với điều kiện chứng minh được dòng tiền đi thẳng từ tài sản riêng sang tài sản mới. Nếu tiền đã trộn với tiền chung, người đó có thể yêu cầu thanh toán phần giá trị mình đóng góp thay vì giữ nguyên tài sản.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138