DonPhuong.comĐơn Phương
Tài sản và nợ chung khi ly hôn

Nợ chung khi ly hôn: ai trả các khoản vay trong thời kỳ hôn nhân

Khoản vay nào là nợ chung phải cùng trả, khoản nào là nợ riêng của người ký; ly hôn rồi chủ nợ còn đòi được ai; cách ghi phần nợ trong đơn và trong thoả thuận.

A worried couple seen from behind sitting apart on a sofa in a dim living room, a closed laptop and a cup of cold tea on the low table, rainy window

Nợ chung là khoản nợ do hai vợ chồng cùng xác lập, hoặc do một người vay nhưng để lo nhu cầu thiết yếu của gia đình, để tạo lập hay duy trì tài sản chung, hoặc dùng vào việc làm ăn tạo ra nguồn sống chính của gia đình; khi ly hôn, nợ chung được chia cùng tài sản chung. Khoản vay một người tự ký cho việc riêng, không vì gia đình, là nợ riêng của người đó.

Ly hôn giải quyết quan hệ giữa hai vợ chồng, nhưng không xoá được hợp đồng vay đã ký với ngân hàng hay với người cho vay. Bài này đi qua cách luật phân biệt nợ chung và nợ riêng, ai trả khi ly hôn, chủ nợ đòi được ai, và những việc nên làm để không gánh một khoản không phải của mình. Nội dung theo nguyên lý Luật Hôn nhân và gia đình 2014 và Bộ luật Dân sự hiện hành; bạn nên tra văn bản đang có hiệu lực trước khi áp dụng.

Bốn nhóm nợ được coi là nợ chung

Nợ do hai vợ chồng cùng thoả thuận xác lập. Hai người cùng ký hợp đồng vay, cùng ký giấy nợ, hoặc một người ký nhưng có văn bản đồng ý của người kia. Đây là nhóm dễ xác định nhất.

Nợ một bên vay để đáp ứng nhu cầu thiết yếu của gia đình. Tiền ăn ở, điện nước, học phí của con, viện phí chữa bệnh cho thành viên gia đình. Luật quy định vợ chồng chịu trách nhiệm liên đới với giao dịch do một bên thực hiện nhằm đáp ứng nhu cầu thiết yếu, kể cả khi người kia không biết từng khoản cụ thể.

Nợ phát sinh từ việc chiếm hữu, sử dụng, định đoạt tài sản chung. Vay để mua nhà chung, vay để sửa xe chung, tiền thuế, phí liên quan đến tài sản chung. Khoản vay mua nhà đứng tên một người nhưng nhà là tài sản chung thì khoản vay đó thường cũng là nợ chung.

Nợ từ việc dùng tài sản riêng để duy trì, phát triển khối tài sản chung hoặc tạo ra nguồn thu nhập chủ yếu của gia đình. Ví dụ một người thế chấp nhà riêng vay vốn mở cửa hàng nuôi cả nhà. Ngoài ra, khoản bồi thường thiệt hại do con chung gây ra mà cha mẹ phải chịu theo Bộ luật Dân sự cũng là nghĩa vụ chung.

Khoản nào là nợ riêng của người vay

Đối lập với nợ chung là nợ riêng. Nợ có trước khi kết hôn là nợ riêng của người vay, trừ khi được dùng cho tài sản chung hay nhu cầu chung sau này. Nợ phát sinh từ việc chiếm hữu, sử dụng tài sản riêng, ví dụ sửa căn nhà riêng chỉ người đó ở hoặc cho thuê, là nợ riêng; trừ trường hợp tài sản riêng đó được dùng để duy trì đời sống chung của gia đình. Khoản vay một bên tự xác lập mà không vì nhu cầu của gia đình cũng là nợ riêng.

Một nhóm cần nói thẳng là nợ phát sinh từ hành vi vi phạm pháp luật của riêng một người, ví dụ khoản bồi thường do một người gây tai nạn khi tự ý dùng xe vào việc riêng, tiền phạt hành chính của riêng người đó, hay khoản nợ từ các hoạt động bị pháp luật cấm. Những khoản này là nghĩa vụ riêng, người kia không phải gánh.

Điểm khó là người vay thường nói khoản vay "để lo cho gia đình", còn người kia nói "không hề biết, không thấy tiền về nhà". Toà sẽ xem tiền vay đi đâu: có vào tài khoản chung không, có dùng mua tài sản chung không, có trả học phí, viện phí không, quy mô khoản vay so với chi tiêu thật của gia đình ra sao. Một khoản vay lớn gấp nhiều lần mức sống thường ngày mà không thấy dấu vết dùng cho gia đình thì khó được coi là vì nhu cầu thiết yếu.

Ví dụ giả định: phân loại các khoản nợ của một gia đình

Ví dụ giả định, số tròn, để thấy cách lập luận. Vợ chồng cưới tám năm, đang ly hôn đơn phương theo đơn của người vợ.

Khoản nợAi kýTiền dùng vào việc gìThường được xác định là
Vay ngân hàng 500 triệu đồng mua căn hộCả haiMua căn hộ đang ởNợ chung
Vay chị gái người vợ 50 triệu đồngNgười vợĐóng viện phí cho conNợ chung (nhu cầu thiết yếu)
Vay bạn bè 300 triệu đồngNgười chồngKhông chứng minh được dùng cho gia đìnhCó thể là nợ riêng
Thẻ tín dụng còn dư nợ 20 triệu đồngNgười chồngMua sắm cá nhân, du lịch riêngNghiêng về nợ riêng
Vay vốn 200 triệu đồng mở tiệm tạp hoáNgười vợTiệm là nguồn thu chính nuôi cả nhàNợ chung

Các con số trên chỉ là giả định để minh hoạ. Cột cuối là hướng thường thấy; kết quả thật phụ thuộc chứng cứ về việc dùng tiền, lời khai của người cho vay, và cả việc người kia có biết, có đồng ý hay không.

Ly hôn rồi, chủ nợ vẫn đòi được ai

Đây là điều nhiều người hiểu sai nhất. Bản án ly hôn có thể giao khoản nợ ngân hàng cho người chồng trả, nhưng nếu hợp đồng vay do cả hai cùng ký, ngân hàng vẫn có quyền đòi cả hai theo hợp đồng. Luật quy định quyền, nghĩa vụ về tài sản giữa vợ chồng với người thứ ba vẫn có hiệu lực sau ly hôn, trừ khi vợ chồng và người thứ ba có thoả thuận khác. Phân chia trong bản án ràng buộc vợ chồng với nhau, không tự động ràng buộc chủ nợ.

Hệ quả thực tế: nếu người được giao trả nợ không trả, ngân hàng có thể đòi người kia, xử lý tài sản thế chấp, và người kia bị ghi nhận nợ xấu dù trong bản án mình không phải trả. Người đã phải trả thay sau đó có quyền yêu cầu người có nghĩa vụ theo bản án hoàn lại, nhưng đó là một cuộc đòi tiền mới, mất thêm thời gian.

Cách hạn chế rủi ro là đưa chủ nợ vào vụ án ngay từ đầu, để toà xác định rõ nghĩa vụ trả nợ và chủ nợ có ý kiến; hoặc làm việc với ngân hàng để đổi người vay, cơ cấu lại khoản vay theo đúng phân chia. Ngân hàng không bắt buộc phải đồng ý, nên câu chuyện này cần bắt đầu sớm, không đợi đến khi bản án có hiệu lực.

Những việc nên làm với các khoản nợ trước khi nộp đơn

Phần nợ thường bị xem nhẹ trong đơn ly hôn, cho đến khi một bên nhận giấy đòi nợ sau đó vài tháng. Bạn nên rà kỹ các việc dưới đây.

  • Tra thông tin tín dụng của chính mình qua kênh chính thức để biết mình đang đứng tên những khoản vay, thẻ tín dụng nào.
  • Liệt kê mọi khoản vay người thân, bạn bè: ai cho vay, bao nhiêu, khi nào, vay để làm gì, đã trả bao nhiêu, có giấy tờ không.
  • Gom chứng từ tiền vay đi đâu: sao kê, hoá đơn viện phí, học phí, hợp đồng mua tài sản.
  • Ghi rõ trong đơn yêu cầu xác định nợ chung, nợ riêng và đề nghị cách chia; không ghi thì toà không tự giải quyết.
  • Đề nghị toà đưa chủ nợ chính, nhất là ngân hàng, vào vụ án để họ có ý kiến.
  • Không ký thêm khoản vay chung, không bảo lãnh cho người kia trong lúc đang có mâu thuẫn.

Nếu có khoản vay bạn hoàn toàn không biết nhưng bị đòi là nợ chung, đừng ký bất kỳ giấy xác nhận nợ nào khi chưa hiểu rõ. Một chữ ký xác nhận vội vàng có thể biến khoản nợ riêng của người kia thành khoản bạn phải chịu cùng.

Khoản vay phát sinh trong lúc đang kiện ly hôn

Nhiều người nghĩ từ ngày nộp đơn ly hôn thì mỗi người tự lo, khoản vay của ai người đó trả. Về pháp lý, thời kỳ hôn nhân chỉ chấm dứt khi bản án hoặc quyết định ly hôn có hiệu lực. Trong khoảng thời gian vụ án đang giải quyết, có thể kéo dài nhiều tháng, nguyên tắc về nợ chung và nợ riêng vẫn được áp dụng như bình thường.

Điều đó có nghĩa là một khoản vay để trả viện phí cho con trong lúc đang kiện vẫn có thể là nợ chung, vì đó là nhu cầu thiết yếu của gia đình. Ngược lại, một khoản vay lớn được ký ngay sau khi nộp đơn, tiền không rõ dùng vào đâu, rất dễ bị nghi là cách đẩy nghĩa vụ sang người kia. Toà sẽ xem xét kỹ thời điểm vay, mục đích vay và dấu vết sử dụng tiền.

Nếu bạn là người đang trực tiếp nuôi con và buộc phải vay để lo chi phí trong lúc vụ án chưa xong, hãy giữ chứng từ đầy đủ: giấy vay, hoá đơn, biên lai. Đồng thời bạn có thể đề nghị toà áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời buộc người kia thực hiện trước một phần nghĩa vụ cấp dưỡng, để không phải vay thêm. Nếu bạn là người bị nghi vay để đẩy nợ, cách tốt nhất là minh bạch ngay việc dùng tiền, thay vì chờ toà hỏi.

Thoả thuận chia nợ: ghi sao cho thi hành được

Nếu hai bên thoả thuận được về nợ, toà sẽ ghi nhận. Một thoả thuận tốt cần nêu tên chủ nợ, số hợp đồng hoặc mô tả đủ để nhận ra khoản nợ, dư nợ tại thời điểm thoả thuận, người chịu trách nhiệm trả, và cách xử lý nếu người đó không trả, ví dụ người kia có quyền trả thay và yêu cầu hoàn lại.

Thoả thuận nợ nên đi kèm với tài sản: người nhận căn nhà thường nhận luôn khoản vay mua căn nhà, người nhận cửa hàng nhận luôn khoản vay vốn cửa hàng. Cách ghép này hợp lý vì người dùng tài sản là người có động lực trả nợ để giữ tài sản, và nó giúp phép tính chênh lệch gọn hơn.

Cẩn thận với những thoả thuận mà một bên nhận hết tài sản, bên kia nhận hết nợ. Chủ nợ có thể cho rằng đây là cách tẩu tán tài sản để trốn nợ và yêu cầu toà xem xét lại. Trong mọi trường hợp, khi phần nợ lớn hoặc có nhiều chủ nợ, nên hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để rà thoả thuận trước khi ký.

Câu hỏi thường gặp

Chồng vay tiền mà vợ không biết thì vợ có phải trả khi ly hôn không?

Không đương nhiên phải trả. Nếu khoản vay không dùng cho nhu cầu thiết yếu của gia đình, không dùng cho tài sản chung hay nguồn sống chính của gia đình, thì đó là nợ riêng của người chồng. Người cho rằng đây là nợ chung phải chứng minh tiền vay đã được dùng cho gia đình.

Bản án giao nợ cho một người thì ngân hàng còn đòi người kia được không?

Nếu cả hai cùng ký hợp đồng vay, ngân hàng vẫn có quyền đòi theo hợp đồng, vì phân chia trong bản án ràng buộc vợ chồng với nhau chứ không tự ràng buộc chủ nợ. Người trả thay có quyền yêu cầu người có nghĩa vụ theo bản án hoàn lại số tiền đã trả.

Nợ thẻ tín dụng của một người có tính là nợ chung không?

Tuỳ vào việc tiền thẻ được dùng vào việc gì. Nếu dùng chi tiêu sinh hoạt, học phí, viện phí cho gia đình thì có thể là nợ chung. Nếu dùng mua sắm, giải trí cá nhân không vì gia đình thì nghiêng về nợ riêng. Sao kê thẻ là chứng cứ chính để phân biệt.

Vay tiền bố mẹ đẻ để mua nhà chung khi ly hôn xử lý ra sao?

Nếu chứng minh được đó là khoản vay chứ không phải cho tặng, và tiền dùng để mua nhà chung, thì đây là nợ chung và được chia cùng tài sản. Bố mẹ có thể được đưa vào vụ án để trình bày. Giấy vay có chữ ký, sao kê chuyển tiền là chứng cứ quan trọng.

Có nên đưa ngân hàng vào vụ án ly hôn không?

Khi có khoản vay thế chấp hoặc khoản vay lớn với ngân hàng, việc đề nghị toà đưa ngân hàng vào giúp nghĩa vụ trả nợ được xác định rõ và có ý kiến của chủ nợ. Thời gian giải quyết có thể dài hơn, nhưng giảm rủi ro tranh chấp mới sau khi đã có bản án.

Khoản nợ phát hiện sau khi ly hôn thì giải quyết thế nào?

Nếu sau ly hôn mới phát sinh yêu cầu trả một khoản nợ có từ thời kỳ hôn nhân, các bên có thể thoả thuận hoặc khởi kiện để xác định đó là nợ chung hay nợ riêng và ai phải trả. Chứng cứ về việc dùng tiền vẫn là căn cứ chính, giống như khi giải quyết trong vụ ly hôn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138