DonPhuong.comĐơn Phương
Tài sản và nợ chung khi ly hôn

Nhà, xe đang thế chấp ngân hàng khi ly hôn đơn phương: chia ra sao

Nhà hoặc xe còn nợ ngân hàng khi ly hôn: ai nhận tài sản, ai trả nợ, ngân hàng có phải đồng ý không, và ba phương án thường dùng để chia mà không vỡ hợp đồng vay.

A small family car parked under a tree in front of a Vietnamese townhouse at noon, a man seen from behind holding car keys and looking at the closed front door

Nhà, xe đang thế chấp vẫn được chia khi ly hôn, nhưng toà phải tính cả khoản nợ đi kèm và quyền của ngân hàng: thông thường giá trị được chia là giá trị tài sản trừ đi dư nợ còn lại, người nhận tài sản nhận luôn nghĩa vụ trả nợ, và ngân hàng được đưa vào vụ án để có ý kiến. Ly hôn không làm chấm dứt hợp đồng vay hay hợp đồng thế chấp đã ký.

Đây là tình huống rất phổ biến với các gia đình trẻ mua nhà, mua xe bằng vốn vay. Khó ở chỗ ngân hàng không quan tâm hai vợ chồng chia nhau thế nào; ngân hàng chỉ quan tâm khoản vay có được trả đúng hạn và tài sản bảo đảm còn nguyên hay không. Bài này nêu nguyên lý, các phương án thường dùng và việc cần làm với ngân hàng. Nội dung theo Luật Hôn nhân và gia đình 2014, Bộ luật Dân sự hiện hành; tra văn bản đang có hiệu lực trước khi áp dụng.

Hai mối quan hệ chồng lên nhau trong một tài sản

Một căn nhà thế chấp chứa hai quan hệ pháp lý. Quan hệ thứ nhất là giữa hai vợ chồng: căn nhà là tài sản chung, khoản vay là nợ chung, cần chia khi ly hôn. Quan hệ thứ hai là giữa vợ chồng với ngân hàng: hợp đồng tín dụng và hợp đồng thế chấp, trong đó ngân hàng có quyền xử lý căn nhà nếu khoản vay không được trả.

Bản án ly hôn giải quyết quan hệ thứ nhất. Với quan hệ thứ hai, luật quy định quyền, nghĩa vụ về tài sản của vợ chồng với người thứ ba vẫn có hiệu lực sau ly hôn, trừ khi các bên có thoả thuận khác. Vì vậy, nếu bản án giao căn nhà và khoản nợ cho người vợ, nhưng hợp đồng vay do hai người cùng ký, ngân hàng vẫn có thể yêu cầu cả hai trả nếu người vợ không trả.

Hiểu được hai lớp này giúp bạn không chủ quan sau khi có bản án. Việc thứ hai cần làm, sau khi có bản án, là làm việc với ngân hàng để hợp đồng tín dụng phản ánh đúng phân chia, nếu ngân hàng đồng ý.

Ba phương án thường dùng

Ví dụ giả định, số tròn: căn nhà chung được định giá 3 tỷ đồng, còn dư nợ ngân hàng 1 tỷ đồng, phần giá trị ròng là 2 tỷ đồng. Giả sử toà chia đôi phần giá trị ròng để dễ minh hoạ.

Phương ánCách làmĐiều kiện để thực hiện được
Một người nhận nhà và nhận nợNgười vợ nhận nhà, tiếp tục trả 1 tỷ đồng nợ, thanh toán cho chồng 1 tỷ đồng chênh lệchNgười nhận có khả năng trả nợ và trả chênh lệch; ngân hàng đồng ý chuyển người vay hoặc chấp nhận tiếp tục
Bán tài sản, trả nợ, chia tiền còn lạiBán nhà 3 tỷ đồng, tất toán 1 tỷ đồng, mỗi người nhận 1 tỷ đồngHai bên đồng ý bán; ngân hàng giải chấp để chuyển nhượng
Tạm giữ nguyên, chia sauHai bên cùng tiếp tục trả nợ, tài sản chia khi tất toán hoặc khi bánHai bên còn hợp tác được; có thoả thuận rõ ai trả bao nhiêu mỗi kỳ

Ba con số trên chỉ là giả định để minh hoạ cách tính. Thực tế tỉ lệ chia có thể lệch tuỳ công sức, hoàn cảnh, và việc ai đã trả bao nhiêu nợ bằng tiền riêng. Chi phí bán, thuế, phí tất toán trước hạn cũng cần tính vào phép tính thực.

Ngân hàng đứng ở đâu trong vụ án

Tư cách tham gia. Khi vụ án có yêu cầu chia tài sản đang thế chấp, ngân hàng thường được toà đưa vào với tư cách người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan. Ngân hàng được trình bày ý kiến về khoản vay, dư nợ, quyền đối với tài sản bảo đảm.

Ngân hàng có phải đồng ý với phương án chia không. Toà có thể giao tài sản cho một bên, nhưng việc thay đổi người vay trong hợp đồng tín dụng cần sự chấp thuận của ngân hàng. Nếu ngân hàng không đồng ý, nghĩa vụ của cả hai với ngân hàng vẫn giữ nguyên; bản án chỉ phân định ai phải chịu khoản nợ trong quan hệ giữa hai vợ chồng.

Ngân hàng giữ bản gốc giấy tờ. Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, đăng ký xe bản gốc thường đang do ngân hàng giữ. Người được giao tài sản chưa thể sang tên cho đến khi xoá thế chấp hoặc được ngân hàng hợp tác làm thủ tục.

Ý kiến của ngân hàng hữu ích cho bạn. Thông tin về dư nợ chính xác, lịch trả, phí trả trước hạn mà ngân hàng cung cấp giúp toà và hai bên tính đúng giá trị ròng, tránh phương án chia đẹp trên giấy mà không thực hiện được.

Xe trả góp, xe vay mua: những điểm khác với nhà

Xe ô tô mua bằng vốn vay thường có thời hạn vay ngắn hơn, giá trị giảm nhanh theo thời gian, và đăng ký xe bản gốc hoặc bản sao có xác nhận do ngân hàng giữ. Vì giá trị xe giảm đều, việc kéo dài vụ án để tranh chấp chiếc xe thường không có lợi cho ai: đến khi có bản án, giá trị xe có thể chỉ còn một phần so với lúc bắt đầu.

Xe thường được giao cho người đang dùng xe để đi làm, chở con, kinh doanh, kèm nghĩa vụ trả nốt khoản vay và thanh toán phần chênh lệch nếu có. Nếu xe là phương tiện kiếm sống của một người, ví dụ xe chạy dịch vụ, yếu tố bảo vệ lợi ích chính đáng trong nghề nghiệp sẽ được tính.

Với xe máy, xe điện mua trả góp qua công ty tài chính, nguyên lý cũng giống: khoản trả góp là nợ, chiếc xe là tài sản, chia cả hai cùng lúc. Vì giá trị nhỏ, đây thường là phần dễ thoả thuận nhất; đừng để nó trở thành lý do kéo dài cả vụ án.

Những việc nên làm với ngân hàng ngay khi có ý định ly hôn

Bạn không cần thông báo chuyện gia đình với ngân hàng, nhưng nên chủ động nắm thông tin và tránh những việc làm bất lợi cho mình về sau.

  • Xin thông tin dư nợ, lịch trả, lãi suất hiện hành và điều kiện trả nợ trước hạn của khoản vay.
  • Kiểm xem hợp đồng vay do ai ký, ai là bên thế chấp, có người bảo lãnh không.
  • Tiếp tục trả nợ đúng hạn trong lúc vụ án đang giải quyết; để quá hạn sẽ phát sinh lãi phạt và ảnh hưởng thông tin tín dụng của cả hai.
  • Lưu chứng từ mỗi kỳ trả nợ, ghi rõ ai trả, từ tài khoản nào; khoản bạn trả bằng tiền riêng sau khi ly thân có thể được tính khi chia.
  • Không ký phụ lục tăng hạn mức, không vay thêm bằng tài sản đang thế chấp.
  • Hỏi ngân hàng điều kiện để chuyển khoản vay sang một người đứng tên, để biết phương án nhận nhà có khả thi hay không.

Nếu bạn lo bên kia dùng tài sản thế chấp để vay thêm hoặc tất toán rồi bán tài sản, có thể đề nghị toà áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời phù hợp. Với hồ sơ có nhiều khoản vay đan xen, bạn nên hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để chọn phương án vừa hợp lý về chia, vừa khả thi với ngân hàng.

Tài sản riêng đem thế chấp để vay cho việc chung

Một biến thể hay gặp: căn nhà là tài sản riêng của người vợ, có từ trước khi cưới, nhưng được đem thế chấp để vay vốn mở xưởng của hai vợ chồng. Khi ly hôn, căn nhà vẫn là tài sản riêng của người vợ, còn khoản vay, nếu dùng cho việc làm ăn tạo nguồn sống chính của gia đình, là nợ chung. Hệ quả là người vợ có thể giữ nhà, nhưng phần nợ cần được chia giữa hai người, thường đi kèm với việc chia chính cái xưởng được tạo ra từ khoản vay.

Rủi ro nằm ở chỗ ngân hàng giữ quyền xử lý căn nhà riêng của người vợ nếu khoản vay không được trả, dù toà đã giao một phần nợ cho người chồng. Người vợ vì vậy có lợi ích rất lớn trong việc khoản vay được tất toán sớm hoặc chuyển sang tài sản bảo đảm khác. Phương án thường được đề xuất là người nhận xưởng trả nợ, ngân hàng đồng ý thay tài sản bảo đảm bằng chính máy móc, hàng hoá của xưởng, hoặc người vợ tất toán rồi được người kia hoàn phần nợ của mình.

Trường hợp ngược lại, tài sản riêng thế chấp cho một khoản vay chỉ phục vụ việc riêng của chủ tài sản, thì cả tài sản lẫn khoản nợ đều là của riêng người đó, không đưa vào chia. Mấu chốt vẫn là tiền vay đã đi đâu.

Khi không ai đủ sức nhận cả tài sản lẫn nợ

Tình huống khó nhất là cả hai đều muốn giữ căn nhà nhưng không ai đủ thu nhập một mình để trả nợ, hoặc ngân hàng không chấp nhận một người đứng vay. Lúc này phương án bán thường là lối ra thực tế, dù về tình cảm có thể khó chấp nhận, nhất là khi con quen sống ở đó.

Một số gia đình chọn cách tạm giữ nguyên: một người ở cùng con, cả hai cùng góp trả nợ theo tỉ lệ, đến khi con lớn hoặc khi tất toán thì bán và chia. Cách này chỉ bền khi hai người còn hợp tác được và mọi thứ được ghi bằng văn bản: tỉ lệ góp, hệ quả khi một người không góp, quyền ưu tiên mua của người đang ở.

Nếu các bên không thoả thuận được, toà sẽ cân nhắc dựa trên khả năng thực hiện của từng phương án. Một phương án giao nhà cho người không có khả năng trả nợ và trả chênh lệch sẽ khó được chấp nhận, vì bản án cần thi hành được.

Câu hỏi thường gặp

Nhà đang thế chấp ngân hàng có chia được khi ly hôn không?

Có. Tài sản đang thế chấp vẫn là tài sản chung và được chia, nhưng toà sẽ tính cả khoản nợ đi kèm và thường đưa ngân hàng vào vụ án. Phương án hay gặp là một người nhận nhà và nhận nợ, thanh toán chênh lệch, hoặc bán nhà trả nợ rồi chia phần còn lại.

Bản án giao nợ cho chồng thì ngân hàng còn đòi vợ được không?

Nếu người vợ cũng ký hợp đồng vay hoặc hợp đồng thế chấp, ngân hàng vẫn có quyền theo hợp đồng, vì bản án chỉ ràng buộc quan hệ giữa hai vợ chồng. Muốn thoát khỏi nghĩa vụ với ngân hàng, cần ngân hàng đồng ý thay đổi người vay hoặc khoản vay được tất toán.

Ngân hàng có quyền từ chối chuyển khoản vay sang một người không?

Có. Ngân hàng xét lại khả năng trả nợ của người muốn đứng vay một mình và có quyền không đồng ý. Khi đó các bên cần chọn phương án khác như bán tài sản, hoặc giữ nguyên hợp đồng vay và thoả thuận rõ trách nhiệm trả nợ giữa hai người.

Trong lúc kiện ly hôn có được ngừng trả nợ ngân hàng không?

Không nên. Nghĩa vụ trả nợ với ngân hàng vẫn tiếp tục. Ngừng trả sẽ phát sinh lãi phạt, ảnh hưởng thông tin tín dụng của cả hai và có thể dẫn đến việc ngân hàng xử lý tài sản thế chấp, làm giảm phần giá trị mà hai bên được chia.

Tiền trả nợ bằng thu nhập riêng sau khi ly thân có được tính lại không?

Thời kỳ hôn nhân chỉ kết thúc khi bản án có hiệu lực, nên thu nhập trong lúc ly thân về nguyên tắc vẫn là tài sản chung. Tuy vậy, việc một người một mình gánh trả nợ trong thời gian dài là công sức đóng góp mà toà có thể xem xét. Hãy lưu đầy đủ chứng từ trả nợ.

Xe trả góp đứng tên một người thì khi ly hôn xử lý thế nào?

Nếu xe mua trong thời kỳ hôn nhân thì vẫn có thể là tài sản chung, khoản trả góp là nợ chung. Xe thường được giao cho người đang sử dụng, kèm nghĩa vụ trả nốt khoản vay và thanh toán phần chênh lệch cho người kia, tuỳ giá trị còn lại của xe.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138