Luật Hôn nhân và gia đình 2014 quy định người chồng không có quyền yêu cầu ly hôn trong trường hợp vợ đang có thai, sinh con hoặc đang nuôi con dưới 12 tháng tuổi; người vợ trong giai đoạn này vẫn có quyền yêu cầu ly hôn nếu muốn. Quy định bảo vệ người mẹ và đứa trẻ trong giai đoạn dễ tổn thương nhất, không phải để giữ một cuộc hôn nhân mà người vợ đã không muốn tiếp tục.
Bài này giải thích hạn chế với người chồng được hiểu ra sao, người vợ muốn ly hôn lúc này cần lưu ý gì về con sắp sinh hoặc vừa sinh, cấp dưỡng cho con và cho chính mình, chế độ thai sản, và việc xác định cha cho con sinh ra sau khi ly hôn. Quy định và hướng dẫn xét xử có thể đã sửa đổi, bạn tra văn bản hiện hành.
Hạn chế quyền yêu cầu ly hôn của người chồng
Trong ba trường hợp vợ đang có thai, vợ sinh con, vợ đang nuôi con dưới 12 tháng tuổi, người chồng không có quyền yêu cầu ly hôn. Nếu người chồng vẫn nộp đơn, toà sẽ trả lại đơn vì người khởi kiện không có quyền khởi kiện vào thời điểm đó. Hết giai đoạn này, ví dụ con đã đủ 12 tháng tuổi, người chồng có thể nộp đơn như bình thường.
Theo hướng dẫn xét xử gần đây của Hội đồng Thẩm phán Toà án nhân dân tối cao, hạn chế này áp dụng không phụ thuộc vào việc người vợ có thai, sinh con hoặc nuôi con với ai. Lý do là quy định nhằm bảo vệ người mẹ và trẻ nhỏ, không xét đến quan hệ huyết thống. Bạn kiểm văn bản hướng dẫn hiện hành vì nội dung có thể đã được điều chỉnh.
Hạn chế chỉ áp dụng với việc người chồng đơn phương yêu cầu. Nếu cả hai cùng muốn ly hôn và làm đơn thuận tình, đó là quyền của người vợ đồng ý, không bị chặn bởi quy định này. Người vợ cần cân nhắc kỹ trước khi ký đơn thuận tình trong giai đoạn này, vì sức khoẻ và tâm lý sau sinh có thể khiến quyết định vội vàng, nhất là về con và tài sản.
Người vợ muốn ly hôn khi đang mang thai: những điểm cần tính
Người vợ đơn phương yêu cầu ly hôn khi đang mang thai được toà thụ lý và giải quyết bình thường. Tuy vậy, thời gian giải quyết một vụ ly hôn đơn phương thường kéo dài nhiều tháng, có thể trùng với giai đoạn sinh nở. Người vợ nên tính trước sức khoẻ của mình, ai sẽ đi cùng tới các buổi làm việc ở toà, và có thể đề nghị toà sắp xếp lịch phù hợp hoặc uỷ quyền cho người đại diện trong những việc được uỷ quyền.
Một câu hỏi thường gặp là toà giải quyết việc nuôi con và cấp dưỡng cho đứa trẻ chưa sinh thế nào. Trong thực tiễn, nhiều toà không giải quyết việc nuôi con và cấp dưỡng cho thai nhi chưa ra đời, vì quyền nhân thân của đứa trẻ phát sinh khi sinh ra. Khi đó, sau khi con chào đời, các bên tự thoả thuận hoặc người mẹ khởi kiện yêu cầu cấp dưỡng, xác định người trực tiếp nuôi. Cách xử lý có thể khác nhau, bạn hỏi luật sư về cách đặt yêu cầu trong đơn.
Nếu vụ án còn đang giải quyết khi con được sinh ra, người vợ có thể bổ sung yêu cầu về nuôi con và cấp dưỡng cho con vào vụ án, tuỳ giai đoạn tố tụng. Đây là điểm nên trao đổi với luật sư hoặc với toà để làm đúng thủ tục.
Con sinh ra sau khi ly hôn: xác định cha thế nào
Nguyên tắc 300 ngày. Theo Luật Hôn nhân và gia đình 2014, con sinh ra trong thời hạn 300 ngày kể từ thời điểm chấm dứt hôn nhân được coi là con do người vợ có thai trong thời kỳ hôn nhân, tức là con chung của vợ chồng, trừ khi có chứng cứ khác được toà xác định.
Khai sinh cho con. Khi đăng ký khai sinh, người mẹ có thể khai thông tin người cha dựa trên nguyên tắc trên, xuất trình bản án ly hôn để chứng minh thời điểm chấm dứt hôn nhân. Bạn hỏi cơ quan đăng ký hộ tịch nơi làm khai sinh về giấy tờ cụ thể.
Khi người chồng cũ không thừa nhận. Người chồng cũ muốn phủ nhận con phải có chứng cứ và yêu cầu toà xác định, thường bằng giám định gen. Việc này không làm mất quyền của con trong thời gian chờ.
Khi người mẹ cho rằng cha là người khác. Đây là tình huống phức tạp, liên quan tới quyền của nhiều người; nên hỏi luật sư trước khi khai sinh hoặc yêu cầu xác định cha cho con.
Cấp dưỡng cho con và cho chính người vợ
Sau khi con sinh ra, người cha có nghĩa vụ cấp dưỡng cho con dù đã ly hôn. Mức cấp dưỡng căn cứ thu nhập, khả năng thực tế của người cha và nhu cầu thiết yếu của con. Với trẻ sơ sinh, nhu cầu thiết yếu bao gồm sữa, tã, tiêm chủng, khám bệnh, người trông khi mẹ đi làm lại. Lập bảng chi tiêu từ những tháng đầu giúp đề nghị có căn cứ.
Ngoài cấp dưỡng cho con, luật còn có quy định về nghĩa vụ cấp dưỡng giữa vợ và chồng khi ly hôn: nếu bên khó khăn, túng thiếu có yêu cầu cấp dưỡng mà có lý do chính đáng, bên kia có nghĩa vụ cấp dưỡng theo khả năng của mình. Một người vợ đang mang thai hoặc mới sinh, chưa thể đi làm, không có thu nhập, có thể xem xét yêu cầu này. Điều kiện và mức cụ thể tuỳ từng trường hợp, bạn tra văn bản hiện hành và hỏi luật sư.
Với con dưới 36 tháng tuổi, nguyên tắc chung là giao cho mẹ trực tiếp nuôi, trừ khi mẹ không đủ điều kiện hoặc cha mẹ có thoả thuận khác phù hợp lợi ích của con. Người cha vẫn có quyền thăm nom; với trẻ sơ sinh, lịch thăm nên ngắn, gần nơi con ở và phù hợp giờ ăn ngủ của trẻ.
Chế độ thai sản, việc làm và giấy tờ không bị ảnh hưởng
Ly hôn không làm mất chế độ thai sản của người mẹ đang tham gia bảo hiểm xã hội. Điều kiện hưởng, thời gian nghỉ, mức hưởng tính theo pháp luật về bảo hiểm xã hội hiện hành, không phụ thuộc tình trạng hôn nhân. Lao động nữ mang thai, nuôi con nhỏ cũng được pháp luật lao động bảo vệ trước việc bị chấm dứt hợp đồng vì lý do kết hôn, mang thai, nghỉ thai sản, nuôi con dưới 12 tháng tuổi.
Một số việc nên làm sớm: kiểm tra thẻ bảo hiểm y tế của mình, chuẩn bị giấy tờ để làm khai sinh, đăng ký thường trú và bảo hiểm y tế cho con. Nếu đang dùng chung tài khoản ngân hàng, thẻ tín dụng với chồng, tách tài khoản nhận lương, nhận chế độ thai sản về tài khoản riêng.
Những khoản trợ cấp một lần khi sinh con, nếu có theo quy định hiện hành, cũng nên nắm rõ người nhận và thủ tục, để tránh tranh cãi về sau khi tài khoản còn chung.
Với người vợ đang đi làm, nên trao đổi sớm với bộ phận nhân sự về lịch nghỉ khám thai, nghỉ thai sản và việc thay đổi người liên hệ khẩn cấp trong hồ sơ nếu trước đây ghi tên chồng. Đây là việc nhỏ nhưng tránh được những tình huống khó xử khi có việc gấp.
Chuẩn bị gì nếu quyết định ly hôn trong giai đoạn này
Ly hôn khi đang mang thai hoặc nuôi con nhỏ đòi hỏi người vợ phải lo cùng lúc sức khoẻ, con và thủ tục. Một danh sách việc cần làm giúp không bỏ sót những thứ khó bổ sung về sau:
- Giữ giấy chứng nhận đăng ký kết hôn, giấy tờ tuỳ thân, sổ khám thai, giấy chứng sinh của con ở nơi an toàn, có bản sao gửi người thân tin cậy.
- Ghi lại những khoản đã chi cho thai sản, sinh nở, chăm con từ đầu: viện phí, khám thai, sữa, tã. Đây là căn cứ đề nghị cấp dưỡng.
- Liệt kê tài sản chung, nợ chung mình biết: nhà, đất, xe, sổ tiết kiệm, khoản vay; chụp lại giấy tờ nếu tiếp cận được.
- Xác định người sẽ hỗ trợ mình những tháng đầu sau sinh: bố mẹ đẻ, anh chị em, người giúp việc; nơi ở sau khi rời nhà chung nếu có.
- Tách tài khoản nhận lương, nhận chế độ thai sản sang tài khoản riêng; đổi mật khẩu các tài khoản cá nhân.
- Hỏi trước về toà có thẩm quyền, cách nộp đơn trực tuyến hoặc qua bưu chính nếu đi lại khó khăn.
Không cần làm hết mọi việc trong một lúc. Những việc liên quan tới an toàn, giấy tờ tuỳ thân và tiền sinh hoạt nên làm trước; tài sản và thủ tục toà có thể tính sau khi sức khoẻ ổn định. Nếu chưa chắc có nên nộp đơn ngay hay chờ sau sinh, đó là câu hỏi đáng mang tới luật sư cùng với hoàn cảnh cụ thể của mình.
Khi có bạo lực hoặc bị đuổi ra khỏi nhà lúc mang thai
Có những người vợ phải đối mặt với bạo lực hoặc bị ép rời khỏi nhà khi đang mang thai hay vừa sinh con. An toàn của mẹ và con đứng trước mọi thủ tục. Khi bị đe doạ, việc đầu tiên là đến nơi an toàn và báo công an xã, phường nơi xảy ra sự việc. Hội phụ nữ, trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước, cơ sở hỗ trợ nạn nhân bạo lực gia đình có thể giúp nơi tạm lánh và hướng dẫn các bước tiếp theo.
Hành vi đuổi vợ đang mang thai hoặc nuôi con nhỏ ra khỏi nhà, ngược đãi, bỏ mặc không chăm sóc có thể là hành vi bạo lực gia đình theo quy định hiện hành. Người vợ nên giữ lại bằng chứng: tin nhắn, kết quả khám, biên bản của chính quyền. Những chứng cứ này có ích cho cả vụ ly hôn lẫn việc nuôi con và chia tài sản.
Việc người vợ phải rời nhà không làm mất quyền của mình đối với tài sản chung hay chỗ ở. Mỗi trường hợp cần được xem cụ thể, bạn có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn khi đã ở nơi an toàn, mang theo những giấy tờ còn giữ được.
Câu hỏi thường gặp
Chồng nộp đơn ly hôn khi vợ đang mang thai thì toà xử lý thế nào?
Toà sẽ trả lại đơn vì người chồng không có quyền yêu cầu ly hôn khi vợ đang có thai, sinh con hoặc nuôi con dưới 12 tháng tuổi. Hết giai đoạn này người chồng mới có thể nộp đơn. Nếu toà đã thụ lý mà sau đó phát hiện, vụ án có thể bị đình chỉ.
Vợ đang nuôi con 8 tháng tuổi có được đơn phương ly hôn không?
Được. Hạn chế chỉ áp dụng với người chồng. Người vợ vẫn có quyền yêu cầu ly hôn bất kỳ lúc nào nếu có căn cứ theo luật. Với con dưới 36 tháng tuổi, nguyên tắc chung là con được giao cho mẹ trực tiếp nuôi trừ khi mẹ không đủ điều kiện.
Ly hôn khi đang có thai thì toà có giải quyết cấp dưỡng cho con chưa sinh không?
Thực tiễn thường không giải quyết nuôi con và cấp dưỡng cho thai nhi chưa sinh. Sau khi con chào đời, các bên thoả thuận hoặc người mẹ khởi kiện yêu cầu cấp dưỡng. Cách xử lý có thể khác nhau giữa các vụ, nên hỏi luật sư về cách ghi yêu cầu trong đơn.
Con sinh ra 5 tháng sau khi ly hôn có được khai tên cha không?
Theo nguyên tắc của Luật Hôn nhân và gia đình, con sinh trong 300 ngày kể từ khi chấm dứt hôn nhân được coi là con chung, trừ khi toà xác định khác. Người mẹ có thể khai thông tin người cha khi làm khai sinh, xuất trình bản án ly hôn theo yêu cầu của cơ quan hộ tịch.
Người vợ mới sinh, không có thu nhập có được yêu cầu chồng cũ cấp dưỡng cho mình không?
Luật có quy định khi ly hôn, bên khó khăn, túng thiếu có yêu cầu cấp dưỡng mà có lý do chính đáng thì bên kia có nghĩa vụ cấp dưỡng theo khả năng. Người mẹ mới sinh chưa thể đi làm có thể xem xét yêu cầu này. Điều kiện cụ thể nên hỏi luật sư.
Đang nghỉ thai sản mà ly hôn thì có mất chế độ không?
Không. Chế độ thai sản phụ thuộc vào việc tham gia bảo hiểm xã hội và điều kiện theo luật bảo hiểm xã hội, không phụ thuộc tình trạng hôn nhân. Bạn nên chuyển tài khoản nhận chế độ sang tài khoản đứng tên riêng nếu trước đây dùng chung với chồng.