Vợ hoặc chồng bỏ đi, không liên lạc được, bạn vẫn có thể ly hôn. Có hai đường: khởi kiện ly hôn ghi địa chỉ cư trú cuối cùng của người kia để toà giải quyết vắng mặt khi họ được coi là cố tình giấu địa chỉ; hoặc yêu cầu toà tuyên bố người kia mất tích rồi xin ly hôn. Đường thứ nhất thường nhanh hơn và dùng được khi biết rõ nơi cư trú cuối. Đường thứ hai dành cho người biệt tích từ hai năm trở lên, không còn dấu vết.
Chọn sai đường là nguyên nhân phổ biến khiến đơn bị trả lại. Bài này giải thích khác biệt giữa hai đường, giấy tờ cần xin trước, cách toà tống đạt cho người vắng mặt và những điều cần lường trước về thời gian.
Bỏ đi biệt tích khác "cố tình giấu địa chỉ" và "mất tích" ra sao
Ngoài đời, ba tình huống này nghe giống nhau, nhưng về pháp lý thì khác. "Cố tình giấu địa chỉ" là khi người kia vẫn có nơi cư trú cuối cùng được biết rõ, nhưng đã chuyển đi mà không báo cho ai, không cho vợ hoặc chồng biết chỗ ở mới, nhằm né tránh. Toà án nhân dân tối cao có hướng dẫn về việc xác định địa chỉ của người bị kiện; theo đó, nếu nguyên đơn ghi đúng địa chỉ cư trú cuối cùng mà người bị kiện đã thay đổi chỗ ở không thông báo, toà vẫn có thể thụ lý và giải quyết theo thủ tục chung, kể cả xét xử vắng mặt.
"Mất tích" là một khái niệm của Bộ luật Dân sự: người biệt tích liên tục từ hai năm trở lên, đã được thông báo tìm kiếm theo đúng thủ tục mà không có tin tức xác thực còn sống hay đã chết. Chỉ khi toà ra quyết định tuyên bố mất tích có hiệu lực thì mới dùng được căn cứ "vợ hoặc chồng bị tuyên bố mất tích" để ly hôn.
Còn "không liên lạc được" là cách mô tả đời thường, có thể rơi vào một trong hai tình huống trên, hoặc chẳng thuộc tình huống nào nếu người kia thật ra vẫn sống ở địa chỉ cũ và chỉ chặn số điện thoại. Việc đầu tiên vì vậy là xác định chính xác người kia đang ở trạng thái nào.
Đường thứ nhất: kiện ly hôn theo địa chỉ cư trú cuối cùng
Phù hợp khi người kia bỏ đi chưa lâu hoặc bạn biết rõ nơi cư trú cuối của họ:
- Xin xác nhận thông tin cư trú của người kia tại công an xã, phường nơi họ cư trú cuối cùng, hoặc tra cứu trên cổng dịch vụ công nếu được phép. Văn bản này cho toà biết địa chỉ bạn ghi là có căn cứ.
- Ghi trong đơn khởi kiện đúng địa chỉ cư trú cuối cùng và trình bày rõ người kia đã bỏ đi từ khi nào, có báo cho ai không, bạn đã tìm cách liên lạc thế nào.
- Nộp đơn tại toà có thẩm quyền nơi người kia cư trú cuối cùng, theo quy định sau cải cách bộ máy toà án từ 1/7/2025.
- Toà tống đạt văn bản tới địa chỉ đó. Khi không giao trực tiếp được, toà dùng hình thức niêm yết công khai theo thủ tục tố tụng.
- Toà tiến hành các bước theo luật: người kia không đến dù được triệu tập hợp lệ thì toà có thể không tiến hành hoà giải được và đưa vụ án ra xét xử vắng mặt theo quy định.
Đường này không đòi hỏi người kia phải biệt tích đủ hai năm. Tuy vậy, bạn vẫn phải chứng minh căn cứ ly hôn, thường là hôn nhân trầm trọng do một bên bỏ đi, không thực hiện nghĩa vụ vợ chồng, nghĩa vụ với con.
Đường thứ hai: tuyên bố mất tích rồi ly hôn
Phù hợp khi người kia đã biệt tích lâu, không ai biết tin, không còn nơi cư trú xác định:
- Kiểm tra thời gian: người kia đã biệt tích liên tục từ hai năm trở lên, tính từ ngày có tin tức cuối cùng. Nếu không xác định được ngày đó, Bộ luật Dân sự có quy tắc tính riêng theo tháng hoặc năm có tin cuối.
- Thu thập tài liệu chứng minh việc biệt tích: xác nhận của chính quyền nơi cư trú, lời xác nhận của người thân, các lần bạn đã tìm kiếm, nhắn tin, đăng tin.
- Nộp đơn yêu cầu tuyên bố mất tích tại toà có thẩm quyền. Toà ra thông báo tìm kiếm người vắng mặt và đăng theo thủ tục luật định, thời hạn thông báo kéo dài nhiều tháng.
- Toà ra quyết định tuyên bố mất tích khi hết thời hạn mà không có tin tức.
- Nộp yêu cầu ly hôn với căn cứ vợ hoặc chồng đã bị tuyên bố mất tích. Ở bước này toà giải quyết cho ly hôn mà không xét mâu thuẫn. Theo hướng dẫn của toà, hai yêu cầu có thể được xem xét để giải quyết cùng, nên hỏi trước toà nơi nộp.
Nếu sau này người bị tuyên bố mất tích trở về, quyết định tuyên bố mất tích bị huỷ, nhưng quyết định cho ly hôn vẫn có hiệu lực pháp luật. Đây là điểm luật quy định rõ để bảo đảm ổn định cho người ở lại.
So sánh nhanh hai đường
Bảng dưới giúp bạn đối chiếu trước khi chọn:
| Tiêu chí | Kiện theo địa chỉ cuối cùng | Tuyên bố mất tích rồi ly hôn |
|---|---|---|
| Điều kiện thời gian | Không cần mốc biệt tích tối thiểu | Biệt tích liên tục từ hai năm trở lên |
| Cần chứng minh căn cứ ly hôn | Có, thường là hôn nhân trầm trọng | Chỉ cần quyết định tuyên bố mất tích |
| Giấy tờ trọng tâm | Xác nhận nơi cư trú cuối của người kia | Tài liệu chứng minh biệt tích, thông báo tìm kiếm |
| Thời gian | Thường ngắn hơn | Dài hơn do có thời hạn thông báo tìm kiếm |
| Khi người kia xuất hiện lại | Họ có thể tham gia tố tụng nếu vụ án chưa xong | Quyết định ly hôn đã có hiệu lực vẫn giữ nguyên |
Hai cột không loại trừ nhau tuyệt đối. Có hồ sơ bắt đầu ở cột thứ nhất, nhưng khi toà không xác định được nơi cư trú cuối cùng thì phải chuyển sang cột thứ hai.
Con chung và tài sản khi một bên vắng mặt
Khi người kia không có mặt, toà vẫn giải quyết việc nuôi con. Người ở lại thường đang trực tiếp chăm con, nên hồ sơ cần cho thấy rõ điều đó: con đang sống với ai, ai đưa đón, chi trả học phí, chăm khi ốm. Về cấp dưỡng, toà có thể quyết định mức cấp dưỡng mà người vắng mặt phải trả, nhưng việc thi hành trên thực tế phụ thuộc vào việc tìm được tài sản, thu nhập của họ. Bạn nên lường trước điều này.
Về tài sản chung, người vắng mặt vẫn có phần quyền của họ. Toà không vì họ vắng mặt mà giao hết cho người ở lại. Nếu tài sản phức tạp, nhiều người cân nhắc chỉ yêu cầu ly hôn và giải quyết con trước, phần tài sản để sau. Với người bị tuyên bố mất tích, tài sản của họ còn liên quan tới quy định về quản lý tài sản của người vắng mặt, nên càng cần hỏi kỹ trước khi yêu cầu chia.
Khoản nợ người kia để lại là một vấn đề riêng. Nợ chung hay nợ riêng tuỳ vào mục đích vay và việc có sử dụng cho nhu cầu gia đình hay không. Đừng ký nhận nợ thay người vắng mặt chỉ vì chủ nợ gây áp lực, khi chưa rõ bản chất khoản nợ.
Những sai sót làm hồ sơ bị trả lại hoặc kéo dài
Ghi địa chỉ theo trí nhớ. Nhiều người ghi nơi ở của người kia "theo lời kể" hoặc nơi họ từng làm việc tạm thời. Khi toà tống đạt không được và không đủ căn cứ coi là cố tình giấu địa chỉ, đơn bị trả lại. Văn bản xác nhận thông tin cư trú là cách tránh lỗi này.
Ghi "không rõ địa chỉ" ngay trong đơn. Ghi như vậy gần như tự đóng đường thứ nhất. Nếu có nơi cư trú cuối cùng, hãy ghi nơi đó, kèm trình bày rằng người kia đã rời đi từ thời điểm nào.
Nhầm thời điểm tính hai năm biệt tích. Mốc tính là ngày có tin tức cuối cùng, không phải ngày người kia rời nhà. Nếu sau khi đi họ vẫn gọi về một lần, mốc tính bắt đầu từ lần gọi đó. Nộp đơn tuyên bố mất tích khi chưa đủ thời gian sẽ bị bác.
Không chứng minh được việc đã tìm kiếm. Toà cần thấy người ở lại đã thật sự tìm, không chỉ nói là đã tìm. Ghi nhận việc báo chính quyền, hỏi người thân, đăng tin, kèm thời gian cụ thể, giúp hồ sơ có sức nặng hơn.
Yêu cầu chia hết tài sản ngay. Yêu cầu chia tài sản của người vắng mặt thường kéo vụ án dài ra vì cần định giá, xác minh quyền sở hữu. Tách phần tài sản ra sau đôi khi là lựa chọn hợp lý.
Những thứ nên giữ ngay từ lúc người kia bỏ đi
Nhiều người chỉ nghĩ tới ly hôn sau vài năm, khi dấu vết đã mờ. Lưu sớm giúp hồ sơ vững hơn nhiều:
- Ngày cuối cùng gặp hoặc liên lạc, tin nhắn cuối cùng, ai biết chuyện.
- Các lần bạn tìm kiếm: hỏi người thân, báo chính quyền, đăng tin tìm người. Ghi ngày và người chứng kiến.
- Giấy tờ chứng minh bạn một mình nuôi con, trả các khoản chi tiêu gia đình từ ngày đó.
- Giấy tờ tài sản chung và các khoản vay đang dở dang.
- Bản sao giấy tờ tuỳ thân của người kia nếu còn giữ, để toà xác định đúng nhân thân.
Cần xem hồ sơ của riêng mình thì hỏi luật sư trên AI Cố Vấn. Các mốc thời gian và thủ tục thông báo nêu trên theo nguyên lý của Bộ luật Dân sự và Bộ luật Tố tụng dân sự; bạn nên tra văn bản hiện hành vì quy định có thể đã được sửa đổi.
Câu hỏi thường gặp
Chồng bỏ đi mấy năm không về, vợ có ly hôn được không?
Được. Nếu biết địa chỉ cư trú cuối cùng, bạn khởi kiện ly hôn ghi địa chỉ đó, toà có thể giải quyết vắng mặt. Nếu người kia biệt tích từ hai năm trở lên không ai biết tin, bạn có thể yêu cầu tuyên bố mất tích rồi ly hôn.
Có cần chờ đủ hai năm mới được ly hôn với người bỏ đi không?
Không nhất thiết. Mốc hai năm chỉ áp dụng cho thủ tục tuyên bố mất tích. Nếu bạn khởi kiện ly hôn thông thường theo địa chỉ cư trú cuối cùng của người kia thì không có mốc thời gian bắt buộc, nhưng phải chứng minh hôn nhân đã trầm trọng.
Toà gửi giấy cho người vắng mặt bằng cách nào?
Toà tống đạt tới địa chỉ được ghi. Khi không giao trực tiếp được, toà áp dụng hình thức niêm yết công khai tại nơi cư trú cuối cùng và các nơi khác theo luật tố tụng. Trường hợp luật định, toà còn có thể thông báo trên phương tiện thông tin đại chúng.
Người bị tuyên bố mất tích quay về thì việc ly hôn có bị huỷ không?
Không. Khi người bị tuyên bố mất tích trở về, quyết định tuyên bố mất tích bị huỷ theo yêu cầu, nhưng quyết định cho ly hôn đã có hiệu lực pháp luật vẫn giữ nguyên. Luật quy định như vậy để bảo đảm ổn định cuộc sống của người ở lại.
Không biết địa chỉ cuối cùng của chồng thì đơn có bị trả lại không?
Có thể bị trả lại nếu không xác định được nơi cư trú cuối cùng và cũng không đủ điều kiện coi là cố tình giấu địa chỉ. Khi đó bạn cần xin xác nhận thông tin cư trú hoặc chuyển sang thủ tục yêu cầu tuyên bố mất tích nếu đủ thời gian biệt tích.
Người vắng mặt có phải cấp dưỡng nuôi con không?
Có. Toà vẫn quyết định nghĩa vụ cấp dưỡng của người không trực tiếp nuôi con dù họ vắng mặt. Tuy nhiên việc thi hành phụ thuộc vào việc tìm được thu nhập, tài sản của họ, nên người ở lại cần chuẩn bị tinh thần là khoản này có thể chậm.