DonPhuong.comĐơn Phương
Đơn phương ly hôn: điều kiện và căn cứ

Chỉ làm đám cưới, chưa đăng ký kết hôn: muốn chia tay có phải ly hôn

Làm đám cưới mà chưa đăng ký kết hôn thì không có hôn nhân hợp pháp. Toà tuyên không công nhận quan hệ vợ chồng, con và tài sản giải quyết theo hướng riêng.

Macro shot of two gold rings resting on a folded red wedding cloth on a wooden cabinet in a Bac Ninh village home, dust in afternoon sunbeam, warm muted tones

Nếu chỉ tổ chức đám cưới mà chưa đăng ký kết hôn, về pháp lý hai người không phải vợ chồng, nên không có "ly hôn" theo đúng nghĩa. Khi một bên yêu cầu ly hôn, toà sẽ tuyên bố không công nhận quan hệ vợ chồng. Con chung vẫn được bảo vệ như con của cha mẹ ly hôn; tài sản thì giải quyết theo thoả thuận, không thoả thuận được thì theo pháp luật dân sự, có tính tới quyền lợi của phụ nữ, con và công sức nội trợ.

Ngoại lệ là những cặp chung sống từ trước các mốc chuyển tiếp của luật cũ, có thể được công nhận là hôn nhân thực tế và vẫn phải ly hôn tại toà. Bài này giải thích vì sao đám cưới không tạo ra hôn nhân, khi nào cần ra toà, con và tài sản được giải quyết thế nào, và những việc nên làm để bảo vệ con.

Vì sao đám cưới không tạo ra hôn nhân về pháp lý

Luật Hôn nhân và gia đình 2014 quy định việc kết hôn phải được đăng ký tại cơ quan nhà nước có thẩm quyền; việc kết hôn không đăng ký thì không có giá trị pháp lý. Đám cưới, lễ dạm ngõ, ăn hỏi, mâm cỗ hai họ là phong tục, có ý nghĩa với gia đình, cộng đồng nhưng không thay được việc đăng ký.

Luật cũng nói rõ: nam nữ có đủ điều kiện kết hôn mà chung sống với nhau như vợ chồng không đăng ký kết hôn thì không làm phát sinh quyền, nghĩa vụ giữa vợ và chồng. Họ không có tài sản chung vợ chồng theo chế độ hôn nhân, không là người thừa kế hàng thứ nhất của nhau theo tư cách vợ chồng, không được hưởng các quyền khác mà luật dành cho vợ chồng.

Nhiều cặp ở nông thôn, hoặc cặp cưới sớm khi chưa đủ tuổi đăng ký, sống với nhau nhiều năm, có con, có nhà, mà chưa từng đăng ký. Họ thường chỉ phát hiện vấn đề khi chia tay, khi một người mất, hoặc khi làm giấy tờ nhà đất. Đến lúc đó, những gì tưởng là "của chung vợ chồng" phải được chứng minh lại theo đường khác.

Ngoại lệ: chung sống từ trước các mốc của luật cũ

Chung sống từ trước ngày 3/1/1987. Theo quy định chuyển tiếp của luật hôn nhân và gia đình, các cặp nam nữ chung sống như vợ chồng từ trước ngày luật năm 1986 có hiệu lực mà không đăng ký vẫn được công nhận là vợ chồng. Muốn chấm dứt thì phải ly hôn tại toà như vợ chồng có đăng ký.

Chung sống trong khoảng từ ngày 3/1/1987 đến trước ngày 1/1/2001. Các cặp này từng có nghĩa vụ đăng ký kết hôn trong một thời hạn chuyển tiếp theo nghị quyết của Quốc hội khi thi hành luật năm 2000. Cách xử lý từng trường hợp phụ thuộc việc họ có đủ điều kiện kết hôn, có đăng ký trong thời hạn đó hay không.

Chung sống từ ngày 1/1/2001 trở đi. Không đăng ký thì không được công nhận là vợ chồng. Đây là nhóm phổ biến nhất hiện nay.

Lưu ý. Các mốc trên dựa trên quy định chuyển tiếp của nhiều văn bản khác nhau. Nếu hai người chung sống từ những năm 1980, 1990, nên tra kỹ văn bản hiện hành hoặc hỏi luật sư để xác định đúng trường hợp của mình.

Muốn chia tay: khi nào cần ra toà, khi nào không

Nếu không phải là hôn nhân hợp pháp, hai người có thể chia tay mà không cần toà án tuyên gì về quan hệ của họ. Không có giấy tờ nào bắt phải "huỷ đám cưới". Nhưng chia tay ngoài đời không giải quyết được con và tài sản. Khi hai người tự thoả thuận được, nên lập văn bản rõ ràng về việc ai nuôi con, mức cấp dưỡng, tài sản nào thuộc ai, có người làm chứng hoặc chứng thực nếu cần.

Khi không thoả thuận được, một bên có thể nộp đơn yêu cầu toà giải quyết. Nếu đơn ghi là "ly hôn", toà sẽ thụ lý và tuyên bố không công nhận quan hệ vợ chồng giữa hai người, đồng thời giải quyết việc con và tài sản theo yêu cầu. Kết quả về thực chất giống chia tay, nhưng có bản án làm căn cứ thi hành phần con, tài sản.

Lý do nên cân nhắc đi đường toà ngay cả khi đã chia tay êm thấm: một văn bản thoả thuận viết tay giữa hai người có thể bị phủ nhận về sau, còn bản án, quyết định có hiệu lực thì có cơ chế thi hành án. Với khoản cấp dưỡng kéo dài nhiều năm, điều này có ý nghĩa thực tế.

Con chung: được bảo vệ như con của cha mẹ ly hôn

Luật quy định quyền, nghĩa vụ giữa cha mẹ và con chung của các cặp chung sống không đăng ký được giải quyết như đối với cha mẹ và con khi ly hôn. Nghĩa là toà vẫn xác định ai trực tiếp nuôi, người kia cấp dưỡng, quyền thăm nom, theo nguyên tắc vì lợi ích của con, con dưới 36 tháng tuổi ưu tiên giao mẹ nếu đủ điều kiện, con từ đủ 7 tuổi được hỏi nguyện vọng.

Điểm cần kiểm tra trước là giấy khai sinh của con có ghi tên cha hay không. Với con sinh ra khi cha mẹ không đăng ký kết hôn, phần tên cha trên giấy khai sinh có thể đang để trống nếu chưa làm thủ tục nhận cha con. Khi đó, muốn yêu cầu cấp dưỡng hay xác định quyền nuôi, có thể phải làm thủ tục nhận cha con tại cơ quan hộ tịch, hoặc yêu cầu toà xác định cha cho con khi người cha không tự nguyện nhận.

Việc xác định cha cho con không chỉ phục vụ cấp dưỡng mà còn liên quan quyền thừa kế, quyền mang họ cha, quyền được chăm sóc từ cả hai bên. Đây là quyền của đứa trẻ, nên dù quan hệ giữa hai người lớn ra sao, phần giấy tờ của con vẫn nên được hoàn thiện.

Tài sản và nợ: không có chế độ tài sản chung vợ chồng

Vì không phải vợ chồng, tài sản tạo lập trong thời gian sống chung không tự động là tài sản chung vợ chồng. Luật hướng dẫn giải quyết theo thoả thuận giữa hai người; không có thoả thuận thì theo pháp luật dân sự và các quy định liên quan, với yêu cầu bảo đảm quyền lợi chính đáng của phụ nữ và con, và công việc nội trợ, các công việc khác liên quan duy trì đời sống chung được coi như lao động có thu nhập.

Thực tế, điều này có nghĩa là mỗi người phải chứng minh phần đóng góp của mình. Ví dụ giả định: một căn nhà đứng tên người nam, mua trong thời gian sống chung. Người nữ muốn được chia thì cần chứng minh đã góp tiền, góp công, hoặc đã cùng trả khoản vay mua nhà. Sao kê chuyển khoản, giấy vay, lời khai người làm chứng, giấy tờ sửa nhà là những chứng cứ thường được dùng.

Khoản nợ cũng vậy. Nợ do một người vay, đứng tên một người, về nguyên tắc người đó chịu trách nhiệm, trừ khi chứng minh được hai người cùng vay hoặc cùng sử dụng và có thoả thuận cùng trả. Quà cưới, vàng cưới, của hồi môn được xác định thuộc ai dựa vào việc ai tặng cho ai, có chứng cứ gì, nên gia đình hai bên đôi khi cũng được hỏi ý kiến.

Những hiểu lầm hay gặp

"Sống với nhau đủ lâu thì tự thành vợ chồng." Không đúng với các cặp chung sống từ năm 2001 trở đi. Thời gian chung sống dài bao nhiêu cũng không thay được việc đăng ký kết hôn. Thời gian chỉ có ý nghĩa với các trường hợp chuyển tiếp từ luật cũ.

"Hai họ đã làm lễ, có ảnh cưới, có thiệp mời là đủ chứng minh hôn nhân." Những thứ này chứng minh được việc chung sống như vợ chồng, có ích khi giải quyết con và tài sản, nhưng không chứng minh hôn nhân hợp pháp. Chỉ giấy chứng nhận kết hôn hoặc trích lục kết hôn mới chứng minh điều đó.

"Không đăng ký thì người cha không phải lo cho con." Sai. Nghĩa vụ của cha mẹ với con không phụ thuộc việc cha mẹ có đăng ký kết hôn. Khi đã xác định được cha, người cha có đủ nghĩa vụ nuôi dưỡng, cấp dưỡng như mọi người cha khác.

"Tài sản đứng tên ai là của người đó, không cần bàn." Đứng tên là căn cứ quan trọng, nhưng không phải tuyệt đối. Nếu người không đứng tên chứng minh được đã góp tiền, góp công, toà có thể xác định họ có phần.

"Bây giờ đăng ký kết hôn thì hôn nhân tính từ ngày cưới." Không. Hôn nhân được tính từ ngày đăng ký kết hôn, không tính ngược về ngày tổ chức đám cưới. Tài sản tạo lập trước ngày đăng ký vẫn phải xác định theo đường dân sự nếu có tranh chấp.

Đang sống chung chưa đăng ký: nên làm gì ngay

Nếu hai người vẫn đang chung sống và muốn tiếp tục, cách bảo vệ cả hai và con tốt nhất là đăng ký kết hôn. Nếu đang tính chuyện chia tay, nên rà mấy việc sau:

  • Kiểm tra giấy khai sinh của con đã có tên cha chưa; chưa có thì tìm hiểu thủ tục nhận cha con.
  • Liệt kê tài sản tạo lập trong thời gian sống chung, ai đứng tên, ai bỏ tiền, có giấy tờ gì chứng minh.
  • Giữ sao kê, hoá đơn, giấy vay, giấy tờ sửa chữa nhà cửa có tên mình.
  • Liệt kê các khoản nợ, ai vay, vay để làm gì.
  • Nếu thoả thuận được, lập văn bản cụ thể về con và tài sản, cân nhắc yêu cầu toà công nhận để có cơ chế thi hành.

Cần xem hồ sơ của riêng mình thì hỏi luật sư trên AI Cố Vấn. Quy định về chung sống không đăng ký và các mốc chuyển tiếp có thể đã được sửa đổi, hướng dẫn thêm; nên tra văn bản hiện hành.

Câu hỏi thường gặp

Chưa đăng ký kết hôn có phải ra toà ly hôn không?

Không bắt buộc. Hai người không phải vợ chồng về pháp lý nên có thể chia tay mà không cần toà tuyên về quan hệ. Tuy vậy, nếu tranh chấp về con hoặc tài sản, một bên có thể yêu cầu toà giải quyết; toà sẽ tuyên không công nhận quan hệ vợ chồng và giải quyết con, tài sản.

Sống chung có con nhưng chưa đăng ký thì ai được nuôi con?

Việc nuôi con được giải quyết như với cha mẹ ly hôn: toà xem lợi ích của con, con dưới 36 tháng tuổi ưu tiên giao mẹ nếu đủ điều kiện, con từ đủ 7 tuổi được hỏi nguyện vọng. Người không trực tiếp nuôi có nghĩa vụ cấp dưỡng.

Nhà đứng tên bạn trai mua khi sống chung thì người nữ có được chia không?

Có thể, nếu chứng minh được phần đóng góp tiền, công sức hoặc cùng trả nợ mua nhà. Vì không có chế độ tài sản chung vợ chồng, toà giải quyết theo thoả thuận hoặc pháp luật dân sự, có tính tới quyền lợi của phụ nữ, con và công việc nội trợ.

Sống chung từ năm 1985 chưa đăng ký có phải ly hôn không?

Các cặp chung sống như vợ chồng từ trước ngày 3/1/1987 được công nhận là vợ chồng theo quy định chuyển tiếp, nên muốn chấm dứt phải ly hôn tại toà. Bạn nên tra văn bản hiện hành hoặc hỏi luật sư để xác định chính xác trường hợp của mình.

Con sinh ra khi chưa đăng ký kết hôn có đòi cấp dưỡng được không?

Được. Con có quyền được cha mẹ nuôi dưỡng dù cha mẹ không đăng ký kết hôn. Nếu giấy khai sinh chưa ghi tên cha, có thể cần làm thủ tục nhận cha con hoặc yêu cầu toà xác định cha cho con trước khi yêu cầu cấp dưỡng.

Đã làm đám cưới rồi chia tay, sau đó có đăng ký kết hôn với người khác được không?

Được, nếu đáp ứng điều kiện kết hôn. Vì quan hệ trước không được công nhận là hôn nhân, việc đăng ký kết hôn mới không vi phạm chế độ một vợ một chồng. Tuy vậy, nghĩa vụ với con chung của quan hệ trước vẫn còn nguyên.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138