Luật Hôn nhân và gia đình 2014 không ấn định một con số hay tỉ lệ cố định cho tiền cấp dưỡng nuôi con; mức cấp dưỡng do hai bên thoả thuận căn cứ vào thu nhập, khả năng thực tế của người cấp dưỡng và nhu cầu thiết yếu của con, không thoả thuận được thì toà quyết định. Vì vậy, đề nghị của bạn trong đơn càng có căn cứ, càng dễ được chấp nhận.
Cách làm thực tế nhất là lập bảng chi tiêu của con: liệt kê những khoản cần cho con hằng tháng, có giấy tờ chứng minh, rồi đề xuất phần người không trực tiếp nuôi đóng góp. Bài này hướng dẫn lập bảng, cách tính phần chia, chọn phương thức trả và ghi vào đơn. Các con số trong bài là ví dụ giả định để minh hoạ cách tính, không phải mức áp dụng; quy định có thể đã sửa đổi, bạn tra văn bản hiện hành.
Hai căn cứ toà dùng khi xem xét mức cấp dưỡng
Căn cứ thứ nhất là nhu cầu thiết yếu của con: ăn uống, chỗ ở, học tập, khám chữa bệnh, quần áo, đi lại và những sinh hoạt cần thiết khác phù hợp với độ tuổi. Nhu cầu thiết yếu không phải mọi mong muốn, nhưng cũng không chỉ là mức tối thiểu để sống. Toà thường xem mức sống mà con đang có và điều kiện chung ở nơi con sống.
Căn cứ thứ hai là thu nhập và khả năng thực tế của người có nghĩa vụ cấp dưỡng. Một người làm công ăn lương ổn định có khả năng khác với người lao động tự do thu nhập thất thường. Toà xem cả tài sản, nguồn thu khác và nghĩa vụ người đó đang gánh, ví dụ đang nuôi con riêng khác.
Đề nghị cấp dưỡng hợp lý là đề nghị nằm ở chỗ gặp nhau của hai căn cứ này. Đòi quá cao so với khả năng người kia dễ bị toà điều chỉnh và khó thi hành; đề nghị quá thấp vì ngại va chạm thì con chịu thiệt suốt nhiều năm. Lập bảng chi tiêu giúp bạn có điểm xuất phát dựa trên sự thật, thay vì một con số ước chừng.
Cần nhớ cấp dưỡng là quyền của con, không phải khoản bồi thường cho vợ hay chồng. Người trực tiếp nuôi con cũng đóng góp phần của mình, bằng tiền và bằng công chăm sóc hằng ngày.
Lập bảng chi tiêu hằng tháng của con
Bạn chia chi tiêu thành từng nhóm, ghi số tiền trung bình mỗi tháng và nguồn chứng minh. Khoản trả theo năm hay theo học kỳ thì chia đều ra tháng. Bảng dưới là ví dụ giả định cho một con đang học tiểu học ở thành phố, dùng số tròn cho dễ theo dõi:
| Nhóm chi | Ví dụ giả định mỗi tháng | Chứng minh bằng |
|---|---|---|
| Ăn uống, sữa, bữa phụ | 3 triệu đồng | Hoá đơn đi chợ, siêu thị; ước tính phần của con trong chi tiêu chung |
| Học phí, tiền ăn bán trú, quỹ lớp | 2 triệu đồng | Biên lai thu của trường, thông báo khoản thu |
| Học thêm, năng khiếu | 1 triệu đồng | Biên lai trung tâm, tin nhắn thông báo học phí |
| Sách vở, đồng phục, đồ dùng học tập | 0,5 triệu đồng | Hoá đơn mua đầu năm học chia 12 tháng |
| Khám bệnh, thuốc, bảo hiểm y tế học sinh | 0,5 triệu đồng | Sổ khám, hoá đơn thuốc, biên lai bảo hiểm |
| Quần áo, giày dép, vệ sinh cá nhân | 0,5 triệu đồng | Hoá đơn mua sắm theo mùa |
| Đi lại, đưa đón | 0,5 triệu đồng | Tiền xăng ước tính, phí xe đưa đón của trường |
| Phần chi phí nhà ở, điện nước của con | 1 triệu đồng | Hợp đồng thuê nhà, hoá đơn điện nước chia theo đầu người |
Tổng ví dụ giả định trên là 9 triệu đồng mỗi tháng. Con số thật của mỗi gia đình khác nhau rất nhiều theo nơi sống, tuổi con và mức sống đã quen. Điều quan trọng là mỗi dòng có căn cứ, không cộng thêm những khoản không phải của con, và không bỏ sót những khoản chi theo năm như đồng phục hay bảo hiểm.
Từ tổng chi tiêu đến phần đề nghị người kia đóng góp
Có tổng chi tiêu rồi, bước tiếp theo là xác định phần người không trực tiếp nuôi đóng góp. Cách nghĩ phổ biến là chia theo tỉ lệ thu nhập của hai bên, có tính đến công chăm sóc hằng ngày của người trực tiếp nuôi. Luật không bắt buộc công thức nào, đây chỉ là cách lập luận cho có căn cứ.
Ví dụ giả định: chi tiêu của con 9 triệu đồng mỗi tháng. Người cha thu nhập 20 triệu, người mẹ trực tiếp nuôi thu nhập 10 triệu. Nếu chia theo tỉ lệ thu nhập, người cha gánh hai phần ba, tức 6 triệu, người mẹ gánh 3 triệu và toàn bộ công chăm sóc. Người mẹ có thể đề nghị 6 triệu, hoặc lập luận rằng công chăm sóc cũng là đóng góp nên đề nghị cao hơn một chút; người cha có thể phản biện rằng một số khoản trong bảng chưa thật thiết yếu.
Con số đề nghị cuối cùng nên là con số bạn giải thích được từng phần. Nếu biết thu nhập người kia không ổn định hoặc khó chứng minh, nên kèm những gì bạn biết được: nghề nghiệp, nơi làm, tài sản đang có. Toà có thể yêu cầu người có nghĩa vụ cung cấp thông tin thu nhập hoặc tự xác minh.
Nếu có nhiều con, lập bảng riêng cho từng con vì nhu cầu mỗi độ tuổi khác nhau. Con nhỏ tốn sữa, tã, người trông; con lớn tốn học phí, học thêm, đi lại.
Chọn phương thức trả: hàng tháng, theo quý hay một lần
Định kỳ hàng tháng. Phổ biến nhất, khớp với nhịp chi tiêu của con và nhịp lương của người trả. Nên ghi rõ ngày trả trong tháng và cách trả, ví dụ chuyển khoản vào tài khoản đứng tên người trực tiếp nuôi, để có dấu vết đối chiếu.
Theo quý, nửa năm hoặc năm. Hợp với người có thu nhập theo mùa vụ, như làm nông, buôn bán theo mùa, lao động nước ngoài gửi tiền theo đợt. Người nhận cần tự chia ra để dùng đều.
Một lần. Hai bên có thể thoả thuận cấp dưỡng một lần, thường áp dụng khi người cấp dưỡng sắp đi xa, có tài sản lớn, hoặc hai bên muốn dứt điểm. Cần tính kỹ vì khó điều chỉnh về sau, và tiền một lần nên được quản lý cẩn thận cho tới khi con trưởng thành.
Kết hợp tiền và chi trả trực tiếp. Một số gia đình thoả thuận người cha trả thẳng học phí cho trường, phần còn lại chuyển tiền mặt hằng tháng. Cách này minh bạch nhưng cần ghi rõ để tránh tranh cãi khi học phí tăng.
Thời hạn cấp dưỡng. Nghĩa vụ cấp dưỡng cho con thường kéo dài tới khi con thành niên, hoặc lâu hơn nếu con đã thành niên nhưng không có khả năng lao động và không có tài sản để tự nuôi mình. Đề nghị trong đơn nên nêu rõ mốc kết thúc.
Những lỗi hay gặp khi đề nghị mức cấp dưỡng
Phần lớn đề nghị bị toà điều chỉnh mạnh không phải vì người làm đơn sai về luật mà vì cách lập luận. Đọc lại bảng và đề nghị của mình theo danh sách sau trước khi nộp:
- Đưa vào bảng những khoản chi chung của cả nhà rồi tính hết cho con, như toàn bộ tiền thuê nhà, toàn bộ tiền điện.
- Tính các khoản mong muốn trong tương lai như du học, xe riêng như thể đang chi thật hằng tháng.
- Không có giấy tờ nào cho các dòng lớn nhất, chỉ ghi ước chừng.
- Đề nghị một con số tròn rất cao "để toà giảm dần", khiến cả bảng mất tin cậy.
- Bỏ sót các khoản chi theo năm, đến khi đầu năm học mới thấy thiếu.
- Không nêu ngày trả, cách trả, mốc bắt đầu và mốc kết thúc, khiến bản án khó thi hành.
- Lẫn lộn cấp dưỡng cho con với tiền chia tài sản hay khoản nợ giữa hai vợ chồng.
Sửa được những lỗi này, đề nghị của bạn sẽ gọn, có căn cứ, và thường rút ngắn được phần tranh luận tại buổi hoà giải. Người cấp dưỡng đọc một bảng rõ ràng cũng dễ chấp nhận hơn một con số đưa ra không lời giải thích.
Ghi phần cấp dưỡng vào đơn khởi kiện
Trong đơn, phần yêu cầu về con nên có một câu rõ ràng về cấp dưỡng, ví dụ: "Đề nghị toà buộc bị đơn cấp dưỡng nuôi con chung tên [họ tên con], sinh năm [năm], mỗi tháng [số tiền] đồng, trả vào ngày [ngày] hằng tháng, kể từ tháng bản án có hiệu lực cho tới khi con đủ 18 tuổi." Đây là mẫu tham khảo, bạn kiểm biểu mẫu đơn mà toà nơi nộp đang dùng.
Kèm theo đơn là bảng chi tiêu đã lập và chứng cứ của từng dòng như mục trên. Nếu có thông tin về thu nhập của bên kia, nêu nguồn: hợp đồng lao động cũ, tin nhắn bên kia tự nói, sao kê đã từng chuyển khoản chung. Không nên phóng đại thu nhập người kia, vì khi bị bác, các lập luận khác của bạn cũng bị nghi ngờ theo.
Ngoài cấp dưỡng định kỳ, có thể đề nghị cách xử lý các khoản lớn bất thường như phẫu thuật, học phí bậc học cao hơn: hai bên cùng chịu theo tỉ lệ nào. Toà không phải lúc nào cũng quyết định chi tiết đến vậy, nhưng nếu hai bên thoả thuận được trong buổi hoà giải thì nên ghi vào biên bản để có căn cứ sau này.
Khi hoàn cảnh thay đổi sau ly hôn
Mức cấp dưỡng đã được toà quyết định không cố định mãi mãi. Khi có lý do chính đáng, như thu nhập người cấp dưỡng tăng hoặc giảm đáng kể, nhu cầu của con thay đổi khi lên cấp học mới, con mắc bệnh cần điều trị dài ngày, các bên có thể thoả thuận thay đổi mức hoặc phương thức cấp dưỡng; không thoả thuận được thì yêu cầu toà giải quyết.
Vì vậy, sau ly hôn bạn nên tiếp tục lưu giữ biên lai, hoá đơn chi cho con như lúc lập bảng ban đầu. Khi cần đề nghị điều chỉnh, bạn có sẵn số liệu thật qua nhiều năm, thay vì phải gom lại từ đầu. Tương tự, người cấp dưỡng gặp khó khăn thật sự nên chủ động trao đổi và đề nghị điều chỉnh, không nên tự ý ngừng trả, vì việc ngừng trả có thể dẫn tới cưỡng chế thi hành án.
Cấp dưỡng là phần dễ phát sinh căng thẳng kéo dài nhất sau ly hôn. Nếu bạn chưa chắc mức đề nghị của mình có hợp lý không, hoặc bên kia có thu nhập khó chứng minh, nên hỏi luật sư trên AI Cố Vấn, mang theo bảng chi tiêu và chứng cứ đã gom để được xem cụ thể.
Câu hỏi thường gặp
Luật có quy định tiền cấp dưỡng tối thiểu bao nhiêu không?
Luật Hôn nhân và gia đình 2014 không đặt một con số tối thiểu cố định. Mức cấp dưỡng do hai bên thoả thuận dựa trên thu nhập, khả năng của người cấp dưỡng và nhu cầu thiết yếu của con; không thoả thuận được thì toà quyết định. Bạn nên tra thêm văn bản hướng dẫn hiện hành.
Người trực tiếp nuôi con có phải đóng góp tiền không?
Có. Cả cha và mẹ đều có nghĩa vụ nuôi dưỡng con. Người trực tiếp nuôi đóng góp bằng tiền và bằng công chăm sóc hằng ngày, còn người không trực tiếp nuôi thực hiện qua tiền cấp dưỡng. Vì vậy đề nghị cấp dưỡng không nhất thiết bằng toàn bộ chi tiêu của con.
Bên kia khai thu nhập thấp hơn thực tế thì làm sao?
Bạn đưa ra những gì mình biết có căn cứ: nghề nghiệp, nơi làm, tài sản, sao kê đã từng thấy, tin nhắn bên kia tự nói về thu nhập. Có thể đề nghị toà yêu cầu cơ quan, nơi làm việc cung cấp thông tin. Toà đánh giá khả năng thực tế, không chỉ dựa vào lời khai.
Có nên đề nghị cấp dưỡng một lần để khỏi phải đòi mỗi tháng không?
Cấp dưỡng một lần giúp tránh phải đòi nhiều lần, nhưng chỉ khả thi khi người cấp dưỡng có đủ tiền và hai bên đồng ý. Khoản này khó điều chỉnh khi nhu cầu của con tăng. Nếu chọn cách này, nên tính kỹ cho cả quá trình con lớn lên và có kế hoạch giữ tiền an toàn.
Không yêu cầu cấp dưỡng lúc ly hôn thì sau này có đòi được không?
Được. Nghĩa vụ cấp dưỡng cho con không mất đi chỉ vì lúc ly hôn người nuôi con không yêu cầu. Sau này nếu cần, người trực tiếp nuôi con có thể yêu cầu bên kia cấp dưỡng, thoả thuận không được thì khởi kiện ra toà có thẩm quyền.
Tiền cấp dưỡng có được dùng cho việc khác ngoài con không?
Tiền cấp dưỡng là để bảo đảm nhu cầu của con. Người nhận nên dùng cho ăn ở, học hành, sức khoẻ của con và giữ chứng từ chi tiêu. Việc minh bạch giúp tránh tranh cãi và là căn cứ tốt khi cần đề nghị điều chỉnh mức cấp dưỡng về sau.