Bạn vẫn có thể đơn phương ly hôn khi vợ hoặc chồng đang ở nước ngoài. Đây là vụ việc có yếu tố nước ngoài: toà phải gửi văn bản cho người ở nước ngoài qua kênh tương trợ tư pháp hoặc kênh khác luật cho phép, nên thời gian thường dài hơn nhiều so với vụ trong nước, có khi tính bằng năm. Nếu người ở nước ngoài không rõ địa chỉ nhưng có thân nhân ở Việt Nam, toà có cách xử lý riêng để vụ án không bị treo vô thời hạn.
Bài này giải thích toà nào giải quyết sau cải cách bộ máy, các kênh gửi văn bản ra nước ngoài, giấy tờ cần hợp pháp hoá, điều gì xảy ra khi chính người nộp đơn đang ở nước ngoài, và những cách giúp vụ án bớt kéo dài.
Thế nào là ly hôn có yếu tố nước ngoài
Một vụ ly hôn được coi là có yếu tố nước ngoài khi ít nhất một bên là người nước ngoài, hoặc hai bên đều là công dân Việt Nam nhưng một bên định cư, làm ăn, học tập ở nước ngoài, hoặc việc kết hôn, tài sản liên quan nằm ở nước ngoài. Trường hợp hay gặp nhất ở Việt Nam là một người đi lao động có thời hạn, đi học, hoặc đã định cư ở nước khác, còn người kia ở lại trong nước.
Xác định đúng yếu tố nước ngoài quan trọng vì nó quyết định toà nào có thẩm quyền, cách tống đạt văn bản và thời hạn chuẩn bị xét xử. Người đi lao động vài tháng rồi về, vẫn có nơi cư trú rõ ràng trong nước, có thể được xử lý khác với người đã định cư lâu dài. Bạn nên trình bày rõ hoàn cảnh trong đơn để toà xác định.
Từ 1/7/2025, hệ thống toà án được tổ chức lại, bỏ cấp huyện và thành lập Toà án nhân dân khu vực. Thẩm quyền sơ thẩm đối với vụ việc có yếu tố nước ngoài theo quy định mới cần được kiểm lại với toà nơi dự định nộp đơn hoặc tra văn bản hiện hành, vì trước đây loại vụ việc này do toà cấp tỉnh giải quyết. Nguyên tắc nơi nộp đơn vẫn xoay quanh nơi cư trú, làm việc của bị đơn tại Việt Nam, hoặc nơi cư trú của nguyên đơn khi bị đơn không có nơi cư trú ở Việt Nam.
Các kênh toà gửi văn bản cho người ở nước ngoài
Uỷ thác tư pháp theo điều ước quốc tế. Nếu Việt Nam và nước nơi người kia đang sống có hiệp định tương trợ tư pháp hoặc cùng là thành viên điều ước liên quan, toà gửi văn bản qua kênh này. Hồ sơ phải được dịch sang ngôn ngữ phù hợp, đi qua cơ quan trung ương của hai nước, và chờ nước kia thực hiện.
Qua đường ngoại giao. Khi không có điều ước, văn bản được gửi theo nguyên tắc có đi có lại thông qua kênh ngoại giao. Kênh này thường chậm nhất.
Qua cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài. Với đương sự là công dân Việt Nam ở nước ngoài, toà có thể gửi qua đại sứ quán, tổng lãnh sự quán để tống đạt cho họ trong phạm vi được phép.
Qua bưu chính. Một số nước chấp nhận việc tống đạt qua bưu chính. Toà áp dụng khi pháp luật nước đó không phản đối, có xác nhận đã nhận.
Ghi chú về thời gian. Mỗi kênh có thời gian xử lý khác nhau, phụ thuộc nhiều vào nước tiếp nhận. Không ai hứa trước được số tháng chính xác; bạn nên chuẩn bị tinh thần cho một quá trình dài.
Người ở nước ngoài không rõ địa chỉ
Đây là tình huống khiến nhiều hồ sơ bị trả lại hoặc treo rất lâu. Người nộp đơn biết vợ hoặc chồng "đang ở nước nào đó" nhưng không có địa chỉ cụ thể. Toà không thể uỷ thác tư pháp tới một địa chỉ không tồn tại.
Theo hướng dẫn nghiệp vụ của toà, nếu người ở nước ngoài không rõ địa chỉ nhưng còn thân nhân ở Việt Nam, toà có thể yêu cầu thân nhân cung cấp địa chỉ hoặc chuyển văn bản. Khi thân nhân đã được yêu cầu mà không cung cấp, người ở nước ngoài có thể bị coi là cố tình giấu địa chỉ, và toà tiếp tục giải quyết theo thủ tục chung, kể cả xét xử vắng mặt. Vì thế, trong đơn bạn nên ghi rõ tên, địa chỉ của cha mẹ, anh chị em của người kia đang ở trong nước.
Nếu người kia không còn thân nhân ở Việt Nam và cũng không rõ địa chỉ ở nước ngoài, hồ sơ phức tạp hơn nhiều. Có thể phải nghĩ tới thủ tục thông báo tìm kiếm hoặc tuyên bố mất tích khi đủ điều kiện. Đây là chỗ nên hỏi luật sư trước khi nộp, để không mất thời gian với một hồ sơ chắc chắn bị trả lại.
Giấy tờ thường cần thêm so với vụ trong nước
Ngoài giấy tờ thông thường như giấy chứng nhận kết hôn, giấy tờ tuỳ thân, giấy khai sinh của con, vụ có yếu tố nước ngoài thường cần thêm:
| Giấy tờ | Khi nào cần | Lưu ý |
|---|---|---|
| Bản dịch sang tiếng Việt có chứng thực | Khi giấy tờ lập bằng tiếng nước ngoài | Dịch đủ, không tóm tắt |
| Hợp pháp hoá lãnh sự hoặc được miễn | Giấy tờ do cơ quan nước ngoài cấp | Một số nước được miễn theo điều ước; kiểm danh sách hiện hành |
| Thông tin địa chỉ ở nước ngoài | Để toà uỷ thác tư pháp | Càng chi tiết càng tốt, có thể kèm thư từ, bưu phẩm gửi tới địa chỉ đó |
| Thông tin thân nhân trong nước | Khi không rõ địa chỉ ở nước ngoài | Họ tên, nơi cư trú của cha mẹ, anh chị em |
| Giấy tờ kết hôn ở nước ngoài đã ghi chú | Khi kết hôn tại nước ngoài | Việc kết hôn cần được ghi chú vào sổ hộ tịch Việt Nam theo quy định |
Chi phí dịch thuật, hợp pháp hoá và uỷ thác tư pháp là khoản cần tính trước, bên cạnh tạm ứng án phí. Mức cụ thể tuỳ quy định đang áp dụng và tuỳ nước liên quan.
Khi chính người nộp đơn đang ở nước ngoài
Người đang ở nước ngoài vẫn có quyền nộp đơn khởi kiện ly hôn tại toà Việt Nam có thẩm quyền, thường là gửi qua bưu chính hoặc nhờ người thân nộp hộ đơn đã ký. Chữ ký trên đơn lập ở nước ngoài có thể cần được chứng thực theo quy định.
Một điểm quan trọng: theo Bộ luật Tố tụng dân sự, trong vụ ly hôn, đương sự không được uỷ quyền cho người khác thay mặt mình tham gia tố tụng về phần quan hệ hôn nhân. Lý do là quyết định có ly hôn hay không là quyền nhân thân, phải do chính người đó bày tỏ. Người ở nước ngoài có thể gửi văn bản trình bày ý kiến và đề nghị toà giải quyết, xét xử vắng mặt mình; toà xem xét đề nghị này. Riêng phần tài sản, việc uỷ quyền có thể khác; nên hỏi cụ thể.
Nhiều toà hiện đã có điều kiện làm việc trực tuyến ở một số khâu. Việc tham gia phiên họp hay phiên toà qua phương tiện trực tuyến từ nước ngoài có được chấp nhận trong hồ sơ của bạn hay không phụ thuộc quy định hiện hành và điều kiện kỹ thuật của toà, nên hỏi toà trước.
Con chung và tài sản khi một bên ở nước ngoài
Khi người ở nước ngoài là cha hoặc mẹ không trực tiếp chăm con, toà thường giao con cho người đang nuôi trong nước nếu người đó đủ điều kiện, vì sự ổn định của con là yếu tố được cân nhắc nhiều. Mức cấp dưỡng vẫn được toà quyết định, nhưng việc thi hành đối với người có thu nhập, tài sản ở nước ngoài phụ thuộc vào khả năng công nhận và cho thi hành bản án tại nước đó. Nhiều gia đình chọn thoả thuận cách chuyển tiền cấp dưỡng định kỳ ngay trong quá trình hoà giải để tránh khó khăn về sau.
Trường hợp ngược lại, người ở nước ngoài muốn đưa con ra nước ngoài sống cùng, toà sẽ xem xét kỹ lợi ích của con: môi trường sống, học tập, ngôn ngữ, khả năng duy trì liên lạc với người còn lại. Việc đưa con xuất cảnh khi chưa có thoả thuận hoặc quyết định của toà có thể làm phát sinh tranh chấp phức tạp, nên cần giải quyết dứt điểm trước.
Về tài sản, tài sản ở Việt Nam được giải quyết theo pháp luật Việt Nam. Tài sản ở nước ngoài, nhất là bất động sản, có thể chịu sự điều chỉnh của pháp luật nơi có tài sản, và việc xác minh mất nhiều thời gian. Đây là lý do nhiều người chọn ly hôn và giải quyết con trước, tài sản ở nước ngoài để xử lý riêng.
Những cách giúp vụ án bớt kéo dài
Không có cách nào làm uỷ thác tư pháp nhanh hơn, nhưng có nhiều việc giúp tránh chậm thêm vì hồ sơ:
- Thử thoả thuận trước. Nếu người ở nước ngoài đồng ý ly hôn, họ có thể gửi văn bản thể hiện ý kiến, đề nghị giải quyết vắng mặt. Vụ việc khi đó đơn giản hơn nhiều so với tống đạt cho một người không hợp tác.
- Cung cấp địa chỉ chính xác ngay từ đầu. Uỷ thác tư pháp bị trả về vì sai địa chỉ là mất trọn một vòng chờ.
- Dịch thuật, hợp pháp hoá đầy đủ một lần. Thiếu một giấy là toà phải yêu cầu bổ sung.
- Cân nhắc tách tài sản. Tài sản ở nước ngoài cần xác minh qua nước khác, có thể làm vụ án dài thêm đáng kể.
- Theo dõi và cập nhật cho toà khi bạn biết địa chỉ mới của người kia.
Cần xem hồ sơ của riêng mình thì hỏi luật sư trên AI Cố Vấn. Quy định về thẩm quyền sau cải cách toà án, uỷ thác tư pháp và hợp pháp hoá lãnh sự có thể đã được sửa đổi; nên tra văn bản hiện hành trước khi nộp.
Câu hỏi thường gặp
Chồng đi lao động nước ngoài, vợ ở nhà có ly hôn được không?
Được. Vợ nộp đơn khởi kiện ly hôn tại toà có thẩm quyền ở Việt Nam, ghi rõ địa chỉ của chồng ở nước ngoài và thông tin thân nhân trong nước. Toà gửi văn bản cho chồng qua kênh tương trợ tư pháp hoặc kênh khác luật cho phép.
Ly hôn với người ở nước ngoài mất bao lâu?
Không có con số cố định. Thời gian phụ thuộc kênh tống đạt, nước nơi người kia sống và mức độ hợp tác. Vì phải chờ phản hồi từ nước ngoài, vụ việc thường kéo dài hơn vụ trong nước nhiều, có khi tính bằng năm.
Không biết địa chỉ của chồng ở nước ngoài thì làm sao?
Ghi rõ thông tin thân nhân của chồng đang ở Việt Nam. Toà có thể yêu cầu thân nhân cung cấp địa chỉ; nếu họ không cung cấp, người ở nước ngoài có thể bị coi là cố tình giấu địa chỉ và toà vẫn tiếp tục giải quyết theo hướng dẫn nghiệp vụ.
Đang ở nước ngoài có uỷ quyền cho người nhà đi ly hôn thay được không?
Không được uỷ quyền phần quan hệ hôn nhân. Bộ luật Tố tụng dân sự không cho uỷ quyền tham gia tố tụng thay trong vụ ly hôn. Bạn có thể gửi văn bản trình bày ý kiến và đề nghị toà xét xử vắng mặt mình.
Giấy tờ nước ngoài có cần hợp pháp hoá lãnh sự không?
Thường cần, trừ trường hợp được miễn theo điều ước quốc tế hoặc nguyên tắc có đi có lại. Giấy tờ bằng tiếng nước ngoài còn phải dịch sang tiếng Việt có chứng thực. Nên kiểm danh sách nước được miễn đang áp dụng.
Đã ly hôn ở nước ngoài thì có phải làm gì ở Việt Nam không?
Bản án, quyết định ly hôn của toà nước ngoài cần được ghi chú vào sổ hộ tịch Việt Nam theo quy định, hoặc trong một số trường hợp phải qua thủ tục công nhận. Đây là thủ tục riêng, nên hỏi cơ quan hộ tịch hoặc luật sư về hồ sơ cụ thể.