DonPhuong.comĐơn Phương
Con cái khi đơn phương ly hôn

Đổi họ, chuyển trường, đưa con đi nơi khác sau ly hôn cần ai đồng ý

Người nuôi con quyết được việc gì, việc gì cần bên kia đồng ý: đổi họ cho con, chuyển trường, chuyển nơi ở sang tỉnh khác, làm hộ chiếu và đưa con ra nước ngoài.

Railway platform in central Vietnam at dawn, a parent and a young child seen from behind with a rolling suitcase watching a train arrive, misty soft light

Người trực tiếp nuôi con quyết định được phần lớn việc sinh hoạt hằng ngày của con, nhưng có những việc pháp luật đòi hỏi sự đồng ý của cả cha và mẹ, điển hình là thay đổi họ cho con chưa thành niên; còn những việc như chuyển trường, chuyển nơi ở thì không bắt buộc bên kia đồng ý nhưng không được làm theo cách cản trở quyền thăm nom. Ranh giới này hay bị hiểu sai và là nguồn tranh chấp mới sau ly hôn.

Bài này đi qua từng việc: đổi họ cho con, chuyển trường, chuyển con sang tỉnh khác sống, làm hộ chiếu và đưa con ra nước ngoài. Với mỗi việc, bài nêu nguyên lý, ai cần đồng ý, và cách làm để ít va chạm nhất. Quy định hộ tịch, xuất nhập cảnh có thể đã sửa đổi sau đợt sắp xếp bộ máy năm 2025, bạn tra văn bản hiện hành và hỏi cơ quan tiếp nhận trước khi làm.

Nguyên tắc chung: việc hằng ngày và việc lớn

Sau ly hôn, cả cha và mẹ vẫn là cha mẹ của con, cùng có quyền và nghĩa vụ trông nom, chăm sóc, giáo dục con. Người trực tiếp nuôi là người sống cùng con và lo những việc hằng ngày: ăn ở, đưa đón, đi khám, chọn lớp học thêm. Người không trực tiếp nuôi có quyền thăm nom, có nghĩa vụ cấp dưỡng và không bị gạt khỏi đời sống của con.

Từ đó có thể chia các việc liên quan tới con thành hai nhóm. Nhóm việc hằng ngày do người trực tiếp nuôi quyết định, không cần hỏi ý kiến bên kia. Nhóm việc lớn, ảnh hưởng lâu dài tới con hoặc tới quan hệ của con với bên kia, như đổi họ, chuyển nơi ở xa, đưa con ra nước ngoài dài ngày, phẫu thuật lớn không khẩn cấp, thì có việc luật bắt buộc hai bên đồng ý, có việc không bắt buộc nhưng nên trao đổi trước.

Một bản thoả thuận ly hôn tốt thường ghi sẵn cách quyết định các việc lớn. Nếu bản án của bạn không có phần này, hai bên có thể lập văn bản thoả thuận bổ sung. Khi tranh chấp, toà xem xét theo lợi ích của con.

Đổi họ cho con: cần sự đồng ý của cả cha và mẹ

Bộ luật Dân sự 2015 cho phép thay đổi họ của con đẻ từ họ cha sang họ mẹ hoặc ngược lại, và quy định việc thay đổi họ cho người từ đủ 9 tuổi trở lên phải có sự đồng ý của chính người đó. Theo quy định hộ tịch hiện hành, việc thay đổi họ cho người dưới 18 tuổi phải có sự đồng ý của cha, mẹ, thể hiện trong tờ khai. Bạn kiểm văn bản hướng dẫn mới nhất vì nghị định về hộ tịch có thể đã được thay thế.

Hệ quả thực tế: người mẹ nuôi con muốn đổi con sang họ mẹ thì cần người cha đồng ý, và nếu con từ đủ 9 tuổi thì cần cả con đồng ý. Nếu người cha không đồng ý, cơ quan hộ tịch thường không giải quyết, và tranh chấp về họ của con có thể phải đưa ra toà. Toà xem xét lý do thay đổi có vì lợi ích của con không, ví dụ con đã quen dùng họ mẹ ở trường, người cha bỏ mặc con nhiều năm.

Hồ sơ thường gồm tờ khai thay đổi hộ tịch, giấy khai sinh của con, giấy tờ chứng minh lý do, văn bản đồng ý của cha mẹ và của con nếu con từ đủ 9 tuổi. Nơi nộp là uỷ ban nhân dân xã, phường có thẩm quyền đăng ký hộ tịch, thường là nơi đã đăng ký khai sinh hoặc nơi con cư trú. Sau khi đổi họ, các giấy tờ khác của con như học bạ, thẻ bảo hiểm y tế, căn cước cần điều chỉnh theo.

Đổi họ không làm thay đổi quan hệ cha con về mặt pháp lý: người cha vẫn là cha, vẫn có nghĩa vụ cấp dưỡng và quyền thăm nom. Nên nói rõ điều này với bên kia khi đề nghị, vì nhiều người cha phản đối do lo đổi họ là "mất con".

Chuyển trường cho con: không bắt buộc đồng ý nhưng nên báo

Ai làm thủ tục. Người trực tiếp nuôi con thường là người đứng tên làm thủ tục chuyển trường, vì sống cùng con và là người liên hệ với nhà trường. Nhà trường thường yêu cầu đơn của cha mẹ hoặc người giám hộ, học bạ, giấy tờ cư trú nơi mới.

Vì sao nên báo bên kia. Chuyển trường là quyết định ảnh hưởng tới việc học, bạn bè và lịch thăm nom của con. Báo trước và giải thích lý do giúp tránh tranh chấp, nhất là khi trường mới ở xa nơi bên kia sống.

Khi bên kia phản đối. Nếu việc chuyển trường hợp lý, như chuyển nơi ở, trường mới phù hợp hơn, người trực tiếp nuôi vẫn có thể làm. Nhưng nếu chuyển trường nhằm giấu con, cắt đường thăm nom, đó có thể bị xem là cản trở và là căn cứ khi bên kia yêu cầu thay đổi người trực tiếp nuôi.

Thông tin học tập. Người không trực tiếp nuôi vẫn là cha mẹ của học sinh, có thể liên hệ nhà trường để biết tình hình học tập của con. Người nuôi con không nên yêu cầu trường từ chối thông tin cho bên kia khi không có quyết định hạn chế của toà.

Chuyển con sang tỉnh khác sống

Người trực tiếp nuôi con có thể thay đổi nơi cư trú vì công việc, vì về ở gần gia đình, hay vì tái hôn. Luật không cấm và không bắt buộc người kia phải đồng ý. Tuy vậy, chuyển xa làm việc thăm nom khó hơn nhiều, nên đây là việc dễ phát sinh tranh chấp nhất.

Cách làm ít va chạm là thông báo trước bằng văn bản hoặc tin nhắn: chuyển đi đâu, khi nào, trường mới của con, địa chỉ liên hệ; đồng thời đề xuất lịch thăm nom mới phù hợp khoảng cách, như gom vào cuối tuần dài, kỳ nghỉ, chia chi phí đi lại. Một đề xuất cụ thể cho thấy người chuyển đi không có ý cắt quan hệ của con với bên kia.

Ngược lại, chuyển đi đột ngột, không báo địa chỉ, đổi số điện thoại là hành vi có thể bị xem là cản trở thăm nom. Người bị cản trở có thể nhờ chính quyền, yêu cầu xử lý theo quy định hiện hành, và dùng làm căn cứ khi yêu cầu toà thay đổi người trực tiếp nuôi.

Với người không trực tiếp nuôi, khi nhận thông báo con chuyển đi, nên tập trung vào lịch thăm mới thay vì phản đối việc chuyển. Nếu thấy việc chuyển gây hại thực sự cho con, như bỏ dở năm học cuối cấp, môi trường mới không an toàn, cần chứng cứ cụ thể để đặt vấn đề với toà.

Làm hộ chiếu và đưa con ra nước ngoài

Theo pháp luật xuất nhập cảnh hiện hành, hộ chiếu cho trẻ chưa đủ 14 tuổi do cha, mẹ hoặc người đại diện hợp pháp đề nghị cấp. Thực tế, một bên cha hoặc mẹ thường có thể làm thủ tục cho con mà không cần chữ ký của bên kia, nhưng bạn kiểm yêu cầu cụ thể tại cơ quan xuất nhập cảnh vì quy trình có thể thay đổi.

Đưa con ra nước ngoài du lịch ngắn ngày trong thời gian mình được ở với con là việc thường gặp. Dù vậy nên báo bên kia lịch trình, nơi ở và cách liên lạc. Một số nước yêu cầu giấy đồng ý của người cha hoặc mẹ không đi cùng khi trẻ nhập cảnh; bạn kiểm yêu cầu của nước đến trước khi đi.

Đưa con ra nước ngoài sinh sống lâu dài là chuyện khác hẳn. Việc này làm thay đổi cơ bản quan hệ của con với bên ở lại, và nếu xảy ra tranh chấp khi con đã ở nước ngoài thì việc giải quyết xuyên biên giới rất phức tạp, tốn kém và kéo dài. Nên có thoả thuận bằng văn bản của cả hai bên về lịch thăm nom, chi phí, cách liên lạc; nếu không thoả thuận được, nên đề nghị toà giải quyết trước khi đi.

Nếu lo bên kia tự ý đưa con ra nước ngoài trong lúc đang có tranh chấp, có thể hỏi luật sư về biện pháp khẩn cấp tạm thời phù hợp theo Bộ luật Tố tụng dân sự.

Chữa bệnh, phẫu thuật và những quyết định về sức khoẻ

Với việc khám chữa bệnh thông thường, người trực tiếp nuôi con đưa con đi khám và quyết định như mọi phụ huynh. Trong tình huống cấp cứu, cơ sở y tế xử lý theo quy định chuyên môn, người đang ở cùng con ký các giấy tờ cần thiết; không ai phải chờ bên kia đồng ý mới cứu con.

Khác đi một chút là những can thiệp lớn không khẩn cấp: phẫu thuật có thể lên lịch, điều trị dài ngày ở nơi xa, can thiệp có ảnh hưởng lâu dài. Cơ sở y tế thường chỉ cần chữ ký của cha hoặc mẹ hoặc người đại diện, nhưng về mặt quan hệ, nên báo cho bên kia biết chẩn đoán, phương án bác sĩ đề xuất và chi phí dự kiến. Ngoài việc tôn trọng quyền làm cha mẹ của người kia, đây còn là cơ sở để đề nghị chia chi phí lớn bất thường mà mức cấp dưỡng hằng tháng không bao gồm.

Khi hai bên bất đồng về phương án điều trị không khẩn cấp, nên nghe ý kiến bác sĩ chuyên khoa, có thể hỏi thêm một cơ sở khác, rồi quyết định theo lợi ích của con. Ghi lại các trao đổi bằng tin nhắn để có căn cứ nếu sau này có tranh chấp về chi phí.

Trình tự gợi ý khi muốn làm một việc lớn cho con

Dù là đổi họ, chuyển nơi ở hay cho con đi học xa, một trình tự đơn giản giúp giảm phần lớn tranh chấp:

  1. Viết ra việc định làm, lý do, thời điểm và ảnh hưởng tới con, tới lịch thăm nom.
  2. Hỏi ý kiến con nếu con đủ lớn, đặc biệt với đổi họ khi con từ đủ 9 tuổi trở lên.
  3. Gửi bên kia bằng tin nhắn hoặc văn bản, kèm đề xuất cụ thể để bù lại phần thăm nom bị ảnh hưởng.
  4. Cho bên kia thời gian trả lời hợp lý; ghi lại câu trả lời.
  5. Đồng ý thì lập văn bản thoả thuận có chữ ký hai bên; việc cần cơ quan nhà nước xác nhận thì nộp kèm văn bản này.
  6. Không đồng ý thì cân nhắc lại, tìm phương án khác, hoặc đề nghị toà giải quyết trước khi làm.

Trình tự này không bắt buộc với mọi việc, nhưng tạo được dấu vết cho thấy bạn đã thiện chí. Nếu có tranh chấp về sau, đó là chứng cứ có giá trị. Còn với hồ sơ cụ thể của mình, nhất là việc đưa con ra nước ngoài, bạn nên hỏi luật sư trên AI Cố Vấn trước khi làm.

Câu hỏi thường gặp

Người mẹ nuôi con có tự đổi họ con sang họ mẹ được không?

Thường không tự làm được. Theo quy định hộ tịch hiện hành, thay đổi họ cho người dưới 18 tuổi cần sự đồng ý của cha, mẹ, và con từ đủ 9 tuổi trở lên cũng phải đồng ý. Nếu người cha không đồng ý, có thể phải đưa tranh chấp ra toà để toà xem xét theo lợi ích của con.

Đổi họ cho con thì người cha có còn phải cấp dưỡng không?

Vẫn phải. Đổi họ không thay đổi quan hệ cha con về mặt pháp luật. Người cha vẫn có nghĩa vụ cấp dưỡng, quyền thăm nom và các quyền, nghĩa vụ khác của cha đối với con. Giải thích điều này thường giúp bên kia bớt lo lắng khi được đề nghị.

Chuyển trường cho con có cần chữ ký của người không nuôi con không?

Thường không bắt buộc. Người trực tiếp nuôi con làm thủ tục với nhà trường. Tuy vậy nên báo trước cho bên kia vì việc chuyển trường ảnh hưởng tới lịch thăm nom. Chuyển trường nhằm giấu con có thể bị xem là cản trở thăm nom.

Muốn đưa con ra nước ngoài sống cùng chồng mới thì cần gì?

Nên có văn bản đồng ý của người cha hoặc mẹ còn lại, kèm thoả thuận về lịch thăm nom, liên lạc và chi phí. Nếu không thoả thuận được, nên đề nghị toà giải quyết trước khi đi. Tranh chấp sau khi con đã ở nước ngoài rất khó giải quyết.

Làm hộ chiếu cho con dưới 14 tuổi có cần cả cha và mẹ không?

Theo pháp luật xuất nhập cảnh hiện hành, hộ chiếu cho trẻ chưa đủ 14 tuổi do cha, mẹ hoặc người đại diện hợp pháp đề nghị, thường một bên làm được. Bạn kiểm yêu cầu cụ thể tại cơ quan xuất nhập cảnh nơi nộp hồ sơ vì quy trình có thể thay đổi.

Người nuôi con chuyển nhà không báo thì người kia làm gì?

Ghi lại các lần không liên lạc được, gửi tin nhắn yêu cầu cung cấp địa chỉ, hỏi qua trường học, người thân. Có thể nhờ chính quyền nơi cư trú cũ hỗ trợ. Việc cố ý giấu con có thể là căn cứ khi yêu cầu toà thay đổi người trực tiếp nuôi.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138