Nên thử thoả thuận thuận tình trước khi cả hai đã cùng chấp nhận chuyện chấm dứt, còn giữ được kênh nói chuyện, và chỗ vướng chủ yếu là con cái, tài sản. Không nên thử, hoặc chỉ thử qua người trung gian, khi có bạo lực, đe doạ, kiểm soát, hoặc dấu hiệu bên kia đang tẩu tán tài sản, giấu con. Thuận tình thường nhanh hơn, ít căng thẳng hơn và cho hai người tự quyết kết quả; đơn phương thì dành cho khi thoả thuận không khả thi.
Bài này không khuyên ai ly hôn hay không ly hôn. Nó giúp người đã quyết định chấm dứt cân nhắc con đường ít tổn hại nhất: so sánh hai đường, các dấu hiệu nên và không nên thử, nội dung một thoả thuận đủ chặt, các kênh trung gian, và cách đặt giới hạn thời gian để việc thử không thành cái bẫy kéo dài.
Hai đường khác nhau ở những điểm nào
Bảng so sánh theo nguyên tắc của Luật Hôn nhân và gia đình 2014 và Bộ luật Tố tụng dân sự:
| Tiêu chí | Thuận tình ly hôn | Đơn phương ly hôn |
|---|---|---|
| Ai ký đơn | Cả hai người | Chỉ người yêu cầu |
| Có phải chứng minh hôn nhân trầm trọng | Không, sự đồng thuận đã thể hiện điều đó | Có, phải chứng minh căn cứ |
| Ai quyết định chuyện con, tài sản | Hai người tự thoả thuận, toà kiểm tra và công nhận | Toà quyết định nếu hai bên không thống nhất |
| Văn bản kết thúc | Quyết định công nhận thuận tình ly hôn | Bản án hoặc quyết định công nhận sự thoả thuận |
| Mức độ căng thẳng | Thấp hơn, ít đối đầu | Cao hơn, có bên nguyên bên bị |
| Thời gian | Thường ngắn hơn | Thường dài hơn, nhất là khi tranh chấp |
| Kháng cáo | Quyết định công nhận thuận tình có hiệu lực ngay, không bị kháng cáo theo thủ tục thông thường | Bản án sơ thẩm có thể bị kháng cáo |
Án phí, lệ phí của hai đường được tính theo quy định về án phí, lệ phí toà án và có khác nhau; nên tra mức đang áp dụng tại thời điểm nộp. Điểm đáng nhớ: quyết định công nhận thuận tình ly hôn có hiệu lực ngay, nên các thoả thuận phải được đọc kỹ trước khi ký, vì rất khó thay đổi về sau.
Dấu hiệu đáng thử thoả thuận trước
Cả hai đã thừa nhận cuộc hôn nhân không thể tiếp tục. Có thể còn buồn, còn giận, nhưng không ai còn cố níu. Khi đó tranh chấp thật sự chỉ nằm ở con và tài sản.
Hai người vẫn trao đổi được về việc của con. Đưa đón, học hành, khám bệnh vẫn bàn được với nhau. Đây là nền để bàn tiếp chuyện ai nuôi, cấp dưỡng thế nào.
Tài sản không quá phức tạp hoặc hai bên đều nắm rõ. Một căn nhà, một chiếc xe, vài khoản tiết kiệm, ai cũng biết có những gì. Không có tài sản giấu, không có doanh nghiệp, cổ phần khó định giá.
Cả hai muốn giữ chuyện riêng tư. Thuận tình ít phải đưa chuyện riêng ra làm chứng cứ, ít phải nhờ hàng xóm, người thân xác nhận.
Có người trung gian cả hai tôn trọng. Người thân lớn tuổi, bạn chung, hoà giải viên. Người trung gian giúp cuộc nói chuyện không trượt thành cãi vã.
Khi nào không nên thử, hoặc chỉ thử qua trung gian
Có bạo lực, đe doạ, kiểm soát. Ngồi đàm phán trực tiếp với người đang gây bạo lực có thể nguy hiểm và dễ dẫn tới thoả thuận ký trong sợ hãi. Ưu tiên an toàn và đi đường đơn phương, dùng các biện pháp bảo vệ của luật.
Bên kia đang tẩu tán hoặc giấu tài sản. Mỗi tuần "thử nói chuyện" có thể là một tuần tài sản bị chuyển đi. Khi có dấu hiệu này, nộp đơn và đề nghị toà áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời thường an toàn hơn.
Bên kia dùng con làm điều kiện. Ví dụ "ký nhường nhà thì cho gặp con". Thoả thuận đạt được bằng áp lực kiểu này thường bất lợi cho con và cho bạn.
Chênh lệch thông tin quá lớn. Một bên nắm hết giấy tờ, thu nhập, tài khoản; bên kia không biết gì. Thoả thuận trong hoàn cảnh đó khó công bằng nếu không có người hỗ trợ pháp lý.
Bên kia đã nhiều lần hứa rồi rút lại. Nếu đã thử vài lần và lần nào cũng đổ vỡ ở phút cuối, có lẽ đường thuận tình không còn khả thi.
Một thoả thuận đủ chặt gồm những gì
Toà chỉ công nhận thuận tình khi thoả thuận bảo đảm quyền lợi chính đáng của vợ và con. Thoả thuận mơ hồ là nguồn tranh chấp về sau. Các mục nên có:
- Con: ai trực tiếp nuôi từng con; mức cấp dưỡng, kỳ trả, cách trả; thời gian, cách thức thăm nom; ai đứng tên đưa đón, quyết định học hành, y tế.
- Nhà ở: ai ở lại, người kia rời đi khi nào; nếu bán thì chia tiền thế nào, ai lo thủ tục.
- Tài sản khác: xe, tiền gửi, vàng, đồ dùng có giá trị; liệt kê cụ thể, ghi rõ thuộc về ai.
- Nợ: từng khoản vay, ai trả, nếu chủ nợ đòi người kia thì xử lý thế nào.
- Giấy tờ: ai giữ giấy khai sinh, hồ sơ học tập, sổ sức khoẻ của con; thời hạn bàn giao giấy tờ tài sản.
- Điều khoản thay đổi: nguyên tắc khi một bên chuyển nơi ở, thay đổi thu nhập lớn.
Hai bên có thể chọn không yêu cầu toà giải quyết tài sản trong vụ thuận tình, để tự xử lý hoặc giải quyết sau. Khi đó thoả thuận về con vẫn phải rõ ràng, vì toà luôn kiểm tra phần này.
Mở lời thế nào để cuộc nói chuyện không căng thêm
Cách mở lời ảnh hưởng nhiều tới việc thoả thuận có đi tiếp được không. Chọn thời điểm cả hai bình tĩnh, không có con ở bên, không ngay sau một trận cãi nhau. Nói về việc cần giải quyết thay vì nói về lỗi của người kia. Ví dụ, thay vì bắt đầu bằng "vì anh như thế nên phải ly hôn", có thể bắt đầu bằng "hai mình đều thấy không thể tiếp tục, giờ cần bàn chuyện của con và nhà cửa sao cho ổn nhất".
Chuẩn bị trước một danh sách các việc cần thống nhất, đi từ dễ tới khó. Thường phần dễ là đồ dùng, giấy tờ; phần khó là nhà ở và việc ai nuôi con. Thống nhất được vài việc nhỏ trước giúp hai người thấy có thể làm việc với nhau. Mỗi lần nói chuyện, ghi lại những điểm đã thống nhất và gửi cho nhau bằng tin nhắn để tránh hiểu khác về sau.
Nếu cuộc nói chuyện bắt đầu chuyển sang công kích, nên dừng và hẹn lại, hoặc chuyển sang kênh có người trung gian. Không nên để con nghe thấy, cũng không nên nhờ con chuyển lời. Đừng hứa điều mình chưa chắc làm được chỉ để không khí dịu đi, vì những lời hứa đó sẽ bị nhắc lại khi soạn thoả thuận chính thức.
Các kênh trung gian giúp thoả thuận
Kênh thứ nhất là hoà giải ở cơ sở: tổ hoà giải ở thôn, tổ dân phố, hội phụ nữ, người có uy tín trong cộng đồng. Họ không có quyền quyết định, nhưng giúp hai người nói chuyện có trật tự. Biên bản hoà giải ở cơ sở, kể cả khi không thành, cũng là tài liệu hữu ích nếu sau này phải đi đường đơn phương.
Kênh thứ hai là hoà giải, đối thoại tại toà án theo Luật Hoà giải, đối thoại tại Toà án năm 2020. Khi nộp đơn ly hôn, nếu các bên không từ chối, đơn có thể được chuyển cho hoà giải viên tại toà làm việc trước khi thụ lý. Hoà giải viên là người có kinh nghiệm, quá trình này giữ bí mật và không thu án phí theo nguyên tắc chung. Nếu hoà giải thành, toà ra quyết định công nhận, có hiệu lực như bản án. Đây là một cửa ít người biết, nên tra quy định hiện hành về điều kiện áp dụng.
Kênh thứ ba là mỗi bên có luật sư hoặc người tư vấn riêng. Hai luật sư trao đổi với nhau đôi khi hiệu quả hơn hai người đang giận ngồi đối diện. Chi phí cao hơn, nhưng phù hợp với hồ sơ tài sản phức tạp.
Đặt giới hạn để việc thử không thành cái bẫy
Thử thoả thuận là hợp lý, nhưng thử vô thời hạn thì không. Một cách đơn giản là tự đặt mốc: ví dụ giả định, trong hai tháng nếu chưa thống nhất được phần con thì nộp đơn đơn phương. Trong thời gian thử, vẫn chuẩn bị hồ sơ như thể sẽ đi đường đơn phương: giữ giấy tờ, ghi lại các cuộc trao đổi, lưu chứng cứ tài sản. Nếu thoả thuận thành, phần chuẩn bị này không mất gì; nếu không thành, bạn không phải bắt đầu từ con số không.
Cũng nên biết rằng đi đường đơn phương không đóng cửa thoả thuận. Ngay cả khi vụ án đã thụ lý, hai bên vẫn có thể thoả thuận ở phiên hoà giải, và toà ra quyết định công nhận sự thoả thuận. Nhiều vụ bắt đầu bằng đơn phương nhưng kết thúc bằng thoả thuận, vì có toà đứng giữa khiến hai bên nghiêm túc hơn.
Điều quan trọng nhất là không ký điều mình không hiểu hoặc không chịu được lâu dài chỉ để mọi chuyện nhanh xong. Cần xem hồ sơ của riêng mình thì hỏi luật sư trên AI Cố Vấn; quy định về thuận tình ly hôn, hoà giải tại toà và án phí có thể đã được sửa đổi, nên tra văn bản hiện hành.
Câu hỏi thường gặp
Thuận tình ly hôn nhanh hơn đơn phương bao lâu?
Không có con số cố định vì phụ thuộc toà và hồ sơ. Nguyên tắc chung, thuận tình nhanh hơn vì không phải chứng minh căn cứ, không tranh chấp, ít buổi làm việc. Đơn phương có tranh chấp con, tài sản thường kéo dài hơn nhiều.
Đang kiện đơn phương có chuyển sang thuận tình được không?
Được về thực chất. Trong quá trình giải quyết, nếu hai bên thống nhất được việc ly hôn, con và tài sản tại phiên hoà giải, toà lập biên bản hoà giải thành và ra quyết định công nhận sự thoả thuận của các đương sự.
Thoả thuận thuận tình rồi có thay đổi được phần con cái không?
Quyết định công nhận thuận tình có hiệu lực ngay, nhưng phần nuôi con và cấp dưỡng vẫn có thể thay đổi về sau khi có lý do chính đáng theo luật, ví dụ người nuôi con không còn đủ điều kiện. Phần tài sản đã chia thì khó thay đổi hơn nhiều.
Có bắt buộc hoà giải ở thôn, tổ dân phố trước khi ra toà không?
Không bắt buộc đối với vụ ly hôn. Hoà giải ở cơ sở là lựa chọn tự nguyện, giúp hai bên trao đổi có trật tự. Biên bản hoà giải không thành ở cơ sở có thể dùng làm tài liệu khi sau này nộp đơn đơn phương.
Hoà giải viên tại toà có thu phí không?
Theo Luật Hoà giải, đối thoại tại Toà án, các bên tham gia hoà giải, đối thoại tại toà không phải nộp chi phí cho hoà giải viên trong trường hợp thông thường. Một số chi phí phát sinh có thể có; nên tra quy định hiện hành hoặc hỏi toà nơi nộp đơn.
Một bên đồng ý ly hôn nhưng không đồng ý chia tài sản thì đi đường nào?
Nếu hai bên thống nhất ly hôn và việc nuôi con, có thể thuận tình phần đó và không yêu cầu toà giải quyết tài sản, để chia sau. Nếu một bên muốn toà chia tài sản ngay mà không thống nhất được, vụ việc giải quyết theo thủ tục có tranh chấp.