Có. Đơn phương ly hôn được lập ra chính cho tình huống một bên không chịu ký. Đơn khởi kiện chỉ cần chữ ký của người yêu cầu ly hôn; việc bên kia không ký, không nhận giấy triệu tập hay không đến toà không làm vụ án dừng lại. Toà sẽ thông báo, triệu tập theo đúng thủ tục, và nếu bên kia đã được triệu tập hợp lệ mà vẫn vắng mặt thì toà có thể xét xử vắng mặt họ.
Điều mà sự bất hợp tác của bên kia thật sự ảnh hưởng là thời gian và gánh nặng chứng minh. Bài này đi qua các kiểu "không chịu" hay gặp, cách toà xử lý từng kiểu, việc bên kia giữ giấy tờ, và khi nào ý kiến phản đối của họ có thể khiến toà không chấp nhận yêu cầu ly hôn.
Vì sao không cần chữ ký của bên kia
Trong thuận tình ly hôn, chữ ký của cả hai người là bằng chứng của sự đồng thuận, và chính sự đồng thuận đó là nền để toà công nhận. Còn đơn phương ly hôn là một vụ án dân sự: người nộp đơn đưa ra yêu cầu, bên kia là bị đơn, và toà là bên quyết định. Bị đơn trong bất kỳ vụ án dân sự nào cũng không phải ký vào đơn kiện mình. Việc ly hôn cũng vậy.
Nhiều người đến toà hỏi "chồng không ký thì làm sao", vì trước đó đã soạn một tờ đơn có hai chỗ ký theo mẫu thuận tình. Đó là nhầm mẫu. Nếu bên kia không đồng ý, bạn dùng đơn khởi kiện, chỉ một người ký, ghi rõ yêu cầu và lý do. Toà sẽ hướng dẫn nếu đơn chưa đúng hình thức.
Điều này không có nghĩa ý chí của bên kia không quan trọng. Ý kiến của bị đơn được toà ghi nhận đầy đủ: họ có thể phản đối, đưa chứng cứ ngược lại, đề nghị toà cho thêm thời gian hàn gắn. Toà cân nhắc tất cả trước khi quyết định. Chỉ là họ không có quyền phủ quyết bằng cách im lặng hay không ký.
Các kiểu "không chịu" và cách toà xử lý
Không ký đơn thuận tình. Bạn chuyển sang nộp đơn khởi kiện theo thủ tục đơn phương. Không cần chờ bên kia đổi ý.
Không nhận văn bản của toà. Việc từ chối nhận được người tống đạt ghi lại, và thủ tục tố tụng coi như đã được tống đạt hợp lệ trong những trường hợp luật quy định. Nếu không giao được trực tiếp, toà niêm yết công khai.
Không đến hoà giải, không đến phiên toà. Toà triệu tập lần thứ nhất, lần thứ hai. Bị đơn đã được triệu tập hợp lệ lần thứ hai mà vẫn vắng mặt không vì sự kiện bất khả kháng hoặc trở ngại khách quan thì toà có thể xét xử vắng mặt. Trường hợp không tiến hành hoà giải được vì bị đơn cố tình vắng mặt, toà đưa vụ án ra xét xử.
Đến toà nhưng phản đối ly hôn. Đây là quyền của bị đơn. Toà nghe lý do, xem chứng cứ hai bên. Phản đối không tự động khiến toà bác yêu cầu, nhưng nếu kèm chứng cứ cho thấy hôn nhân chưa trầm trọng thì có thể ảnh hưởng tới kết quả.
Kéo dài bằng cách liên tục xin hoãn. Bị đơn có quyền xin hoãn khi có lý do chính đáng. Toà xem xét từng lần; việc xin hoãn không có căn cứ thường không được chấp nhận.
Bên kia giữ giấy đăng ký kết hôn, giấy tờ của con
Một cách "không chịu" phổ biến là giữ bản chính giấy chứng nhận kết hôn, giấy khai sinh của con, giấy tờ nhà đất. Bạn không cần đòi lại bằng được mới nộp đơn. Với giấy chứng nhận kết hôn, có thể xin trích lục kết hôn tại uỷ ban cấp xã nơi đã đăng ký, hoặc qua cổng dịch vụ công nếu địa phương đã số hoá dữ liệu hộ tịch. Trích lục có giá trị thay cho bản chính khi nộp hồ sơ.
Giấy khai sinh của con cũng có thể xin trích lục tại nơi đã đăng ký khai sinh. Thông tin cư trú hiện được quản lý trên cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, nên việc chứng minh nơi cư trú không còn phụ thuộc vào cuốn sổ hộ khẩu giấy như trước.
Với giấy tờ tài sản đứng tên bên kia hoặc cả hai người mà bên kia đang giữ, bạn ghi rõ trong đơn tài sản đó là gì, đang do ai giữ giấy, và đề nghị toà yêu cầu cung cấp. Toà có quyền yêu cầu đương sự hoặc cơ quan đăng ký tài sản cung cấp thông tin. Việc giữ giấy tờ không giúp bên kia giữ được tài sản chung, chỉ làm vụ án dài thêm.
Khi nào ý kiến phản đối của bên kia làm toà không cho ly hôn
Toà không cho ly hôn chỉ vì một bên muốn, cũng không giữ hôn nhân chỉ vì một bên muốn. Toà xem thực trạng. Ý kiến phản đối của bị đơn có sức nặng khi đi kèm chứng cứ cho thấy hai người vẫn đang chung sống, vẫn cùng chăm lo cho con, mâu thuẫn mới phát sinh, chưa từng được hoà giải, và bị đơn thể hiện thiện chí thay đổi bằng hành động cụ thể.
Ngược lại, nếu hồ sơ cho thấy hai người đã sống riêng lâu, không còn quan tâm nhau, đã được người thân và chính quyền cơ sở khuyên giải nhiều lần không kết quả, hoặc có bạo lực, thì lời nói "vẫn còn thương" của bị đơn thường không đủ để toà bác đơn. Tương tự, việc bị đơn nêu lý do "vì con" không làm thay đổi đánh giá về thực trạng hôn nhân, dù toà luôn chú ý tới quyền lợi của con.
Với người nộp đơn, điều quan trọng là đừng dựa vào giả định "đằng nào toà cũng cho". Nếu bên kia phản đối mạnh, hồ sơ của bạn cần chứng cứ khách quan hơn, và bạn nên chuẩn bị tâm lý vụ án có thể qua nhiều buổi làm việc.
Một vụ bên kia bất hợp tác từ đầu: diễn biến giả định
Ví dụ giả định dưới đây giúp hình dung một vụ mà bị đơn không ký, không nhận giấy, không đến toà. Các bước có thể khác tuỳ toà và hồ sơ:
- Người vợ đưa đơn thuận tình, người chồng từ chối ký và nói "không bao giờ ly hôn". Người vợ chuyển sang soạn đơn khởi kiện, chỉ mình ký, kèm trích lục kết hôn vì người chồng giữ bản chính.
- Toà nhận đơn, yêu cầu bổ sung giấy xác nhận thông tin cư trú của người chồng. Người vợ xin tại công an phường rồi nộp bổ sung, sau đó nộp tạm ứng án phí và toà thụ lý.
- Toà gửi thông báo thụ lý. Người chồng không ký nhận, người tống đạt lập biên bản. Toà tiếp tục tống đạt theo cách luật cho phép.
- Toà triệu tập phiên họp hoà giải lần thứ nhất, người chồng vắng mặt. Toà triệu tập lần thứ hai, người chồng tiếp tục vắng mặt không có lý do.
- Toà lập biên bản không tiến hành hoà giải được và xác minh tại nơi cư trú: hàng xóm xác nhận hai người sống riêng từ lâu, người chồng không chăm lo cho con.
- Toà mở phiên toà, người chồng vắng mặt sau khi đã được triệu tập hợp lệ. Hội đồng xét xử nghe người vợ trình bày, xem chứng cứ, tuyên án chấp nhận yêu cầu ly hôn và giải quyết việc nuôi con.
- Bản án được gửi cho người chồng, người chồng có quyền kháng cáo trong thời hạn tính từ ngày nhận hoặc niêm yết bản án. Hết thời hạn không ai kháng cáo, bản án có hiệu lực.
Điểm đáng chú ý trong ví dụ là người vợ có mặt đủ mọi buổi và bổ sung giấy tờ kịp thời. Sự bất hợp tác của một bên làm vụ án dài thêm, nhưng nếu bên còn lại cũng chậm trễ thì thời gian còn kéo dài hơn nữa.
Bất hợp tác ảnh hưởng tới thời gian ra sao
Bảng dưới không đưa ra số ngày cụ thể, vì thời gian phụ thuộc toà và hồ sơ, nhưng giúp bạn hình dung mức độ:
| Tình huống | Ảnh hưởng thường gặp | Bạn làm được gì |
|---|---|---|
| Bên kia không nhận văn bản | Thêm thời gian niêm yết công khai | Ghi đúng địa chỉ, có xác nhận thông tin cư trú |
| Bên kia vắng mặt các buổi hoà giải | Thêm các lần triệu tập theo luật | Có mặt đầy đủ, không để mình thành bên vắng mặt |
| Bên kia phản đối, đưa chứng cứ ngược | Thêm buổi làm việc, có thể có lấy lời khai người làm chứng | Chuẩn bị chứng cứ khách quan, người làm chứng |
| Bên kia tranh chấp con và tài sản | Thêm định giá, xác minh, thời gian dài nhất | Cân nhắc tách phần tài sản giải quyết sau |
Theo Bộ luật Tố tụng dân sự, thời hạn chuẩn bị xét xử có giới hạn nhưng có thể được gia hạn trong vụ án phức tạp, nên không có con số chắc chắn cho mọi hồ sơ.
Đang thuận tình rồi bên kia đổi ý
Có trường hợp hai người đã ký đơn thuận tình, nộp lên toà, rồi một bên đổi ý giữa chừng, không đồng ý ly hôn nữa hoặc không đồng ý phần chia con, tài sản đã thoả thuận. Khi đó, điều kiện của thuận tình không còn, toà không thể công nhận. Tuỳ giai đoạn, toà có thể đình chỉ việc giải quyết yêu cầu thuận tình, và người vẫn muốn ly hôn có thể nộp đơn khởi kiện theo thủ tục đơn phương.
Vì vậy, khi thoả thuận thuận tình, nên ghi rõ, cụ thể từng điểm về con và tài sản, hai bên cùng đọc kỹ. Thoả thuận mơ hồ là chỗ dễ bị lật lại nhất. Nếu bạn cảm thấy bên kia đang dùng việc "ký hay không ký" để gây áp lực đòi thêm tài sản hay giành con, nên tính trước phương án đơn phương thay vì nhượng bộ quá mức chỉ để có chữ ký.
Cần xem hồ sơ của riêng mình thì hỏi luật sư trên AI Cố Vấn. Quy định về tống đạt, triệu tập và xét xử vắng mặt nêu trên theo nguyên lý của Bộ luật Tố tụng dân sự; nên tra văn bản hiện hành vì có thể đã được sửa đổi.
Câu hỏi thường gặp
Chồng không chịu ký đơn ly hôn thì vợ phải làm sao?
Vợ nộp đơn khởi kiện ly hôn theo thủ tục đơn phương, chỉ cần chữ ký của mình. Toà sẽ thông báo cho chồng, tổ chức hoà giải và xét xử. Người vợ cần chứng minh hôn nhân đã trầm trọng hoặc có bạo lực gia đình để toà chấp nhận yêu cầu.
Bên kia không đến toà thì toà có xử được không?
Được. Nếu bị đơn đã được triệu tập hợp lệ lần thứ hai mà vẫn vắng mặt không có lý do chính đáng, toà có thể xét xử vắng mặt. Trước đó toà phải làm đúng thủ tục tống đạt, triệu tập theo Bộ luật Tố tụng dân sự.
Chồng giữ giấy đăng ký kết hôn thì có nộp đơn ly hôn được không?
Được. Bạn xin trích lục kết hôn tại uỷ ban cấp xã nơi đã đăng ký kết hôn hoặc qua dịch vụ công trực tuyến nếu có. Trích lục được dùng thay bản chính khi nộp đơn khởi kiện ly hôn.
Vợ không đồng ý ly hôn thì toà có bác đơn của chồng không?
Không tự động bác. Toà xem thực trạng hôn nhân và chứng cứ hai bên. Nếu hôn nhân đã trầm trọng, đời sống chung không thể kéo dài, toà vẫn có thể cho ly hôn dù vợ phản đối. Nếu hồ sơ cho thấy mâu thuẫn chưa nghiêm trọng, toà có thể không chấp nhận.
Ký thuận tình rồi đổi ý có được không?
Được. Thuận tình đòi hỏi sự tự nguyện của cả hai đến khi toà công nhận. Nếu một bên đổi ý, toà không công nhận thuận tình. Người vẫn muốn ly hôn có thể khởi kiện theo thủ tục đơn phương, khi đó phải chứng minh căn cứ ly hôn.
Bên kia cố tình kéo dài vụ ly hôn thì làm gì?
Có mặt đầy đủ, cung cấp chứng cứ đúng hạn, ghi đúng địa chỉ của bên kia, và đề nghị toà áp dụng đúng quy định về triệu tập, xét xử vắng mặt. Nếu tài sản là nguyên nhân kéo dài, có thể cân nhắc yêu cầu giải quyết ly hôn và con trước, tài sản sau.