Không có con số cố định cho thời gian đơn phương ly hôn. Bộ luật Tố tụng dân sự đặt ra các mốc tối đa cho từng chặng, nhưng mốc nào cũng có thể kéo dài khi có lý do: thiếu chứng cứ, tranh chấp tài sản, một bên vắng mặt, ở nước ngoài, hoặc kháng cáo. Vụ đơn giản, hai bên hợp tác, thường xong ở cấp sơ thẩm trong vài tháng; vụ nhiều tranh chấp có thể kéo dài hơn một năm.
Bài này giúp bạn đọc đúng các mốc trong luật, hiểu mốc nào tính từ ngày nào, và những việc nào trong tầm tay bạn có thể giúp rút ngắn. Thời hạn nêu dưới đây theo Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 đã sửa đổi; văn bản có thể tiếp tục thay đổi, nên khi làm thật bạn đối chiếu quy định hiện hành và xem các mốc ghi trên văn bản toà gửi cho chính vụ của mình.
Các mốc thời gian chính theo luật tố tụng
Bảng dưới liệt kê các mốc thường gặp. Những con số này là thời hạn luật đặt ra cho toà và các bên, không phải lời hứa vụ án sẽ xong đúng ngày. Cột cuối nêu những tình huống làm mốc đó dài ra.
| Chặng | Mốc theo luật (tham khảo) | Có thể kéo dài khi |
|---|---|---|
| Toà xem xét đơn | Vài ngày làm việc để phân công và quyết định | Toà quá tải, đơn phải sửa đổi bổ sung |
| Sửa đổi, bổ sung đơn | Thời hạn do thẩm phán ấn định, có giới hạn tối đa | Thiếu giấy tờ gốc, địa chỉ bị đơn chưa rõ |
| Nộp tạm ứng án phí | Vài ngày kể từ khi nhận thông báo | Có lý do chính đáng xin lùi hạn |
| Bị đơn gửi ý kiến | Khoảng nửa tháng kể từ khi nhận thông báo thụ lý | Bị đơn xin gia hạn có lý do |
| Chuẩn bị xét xử | Bốn tháng kể từ ngày thụ lý | Vụ phức tạp được gia hạn thêm, tạm đình chỉ không tính vào |
| Mở phiên toà | Trong một tháng kể từ quyết định đưa ra xét xử | Có lý do chính đáng, kéo dài thêm tối đa một tháng |
| Kháng cáo | Mười lăm ngày, tính từ ngày tuyên án hoặc ngày nhận, niêm yết bản án | Kháng cáo quá hạn có lý do được xem xét riêng |
Cộng các mốc trong bảng, bạn sẽ thấy một vụ ly hôn sơ thẩm không có gì vướng thường nằm trong khoảng nửa năm kể từ ngày thụ lý, chưa kể thời gian chờ trước khi thụ lý. Vụ dừng ở hoà giải thành có thể ngắn hơn đáng kể.
Thời gian chờ trước ngày thụ lý thường bị bỏ quên
Nhiều người đếm thời gian từ ngày nộp đơn, trong khi các mốc của luật phần lớn tính từ ngày thụ lý. Khoảng giữa hai ngày này gồm thời gian toà xem xét đơn, thời gian bổ sung giấy tờ nếu bị yêu cầu, và thời gian nộp tạm ứng án phí rồi đem biên lai về toà. Nếu đơn đầy đủ ngay từ đầu, khoảng này ngắn; nếu phải bổ sung một hai lần, có thể mất cả tháng.
Lý do phổ biến nhất khiến đơn phải bổ sung là thiếu bản chính giấy chứng nhận kết hôn, ghi địa chỉ bị đơn chung chung, chưa có giấy tờ xác nhận nơi cư trú của bị đơn, hoặc phần yêu cầu về con chỉ ghi "xin nuôi con" mà không nói rõ con nào, cấp dưỡng ra sao. Nếu mất giấy chứng nhận kết hôn, bạn xin bản sao trích lục từ cơ quan đã đăng ký trước khi nộp đơn, thay vì nộp rồi mới đi xin.
Sau khi nhận thông báo nộp tạm ứng án phí, bạn nên đi nộp ngay trong một hai ngày và đem biên lai về toà liền. Đây là khoảng thời gian hoàn toàn nằm trong tay bạn, rút được ngày nào là ngày đó.
Bốn tháng chuẩn bị xét xử và vì sao thường không đủ
Theo Bộ luật Tố tụng dân sự, vụ án hôn nhân và gia đình có thời hạn chuẩn bị xét xử bốn tháng kể từ ngày thụ lý. Vụ có tính chất phức tạp hoặc gặp trở ngại khách quan có thể được chánh án gia hạn, nhưng không quá hai tháng. Trong khoảng này toà phải thu thập đủ chứng cứ, mở phiên họp công khai chứng cứ và hoà giải, rồi ra một trong các quyết định: công nhận sự thoả thuận, tạm đình chỉ, đình chỉ hoặc đưa vụ án ra xét xử.
Thời gian tạm đình chỉ không tính vào thời hạn chuẩn bị xét xử. Vụ án có thể bị tạm đình chỉ khi cần đợi kết quả của một việc khác, chẳng hạn chờ kết quả uỷ thác tư pháp ra nước ngoài, chờ cơ quan khác cung cấp tài liệu, hoặc một bên đương sự cần người đại diện mà chưa có. Vì vậy trên lịch, khoảng chuẩn bị xét xử có thể dài hơn sáu tháng mà toà vẫn không vi phạm thời hạn.
Trong thực tế, khối lượng án ở từng toà cũng ảnh hưởng. Toà ở khu đô thị đông dân thường nhận nhiều đơn ly hôn hơn, lịch phiên họp dày hơn. Bạn không kiểm soát được điều này, nhưng có thể hỏi thư ký toà về tiến độ một cách lịch sự, bằng văn bản khi cần, để vụ án không bị lãng quên.
Năm điều thường làm vụ án kéo dài
Tranh chấp tài sản. Khi có yêu cầu chia nhà đất, xe, cổ phần hay khoản tiền gửi, toà phải xác minh nguồn gốc, có thể xem xét thẩm định tại chỗ và định giá. Mỗi bước kéo theo lịch hẹn, chi phí và khả năng một bên phản đối kết quả định giá.
Tranh chấp quyền nuôi con. Toà cần xem xét điều kiện của từng bên, có thể lấy ý kiến của con từ đủ bảy tuổi, xác minh nơi ở, thu nhập. Vụ nào hai bên giành nhau nuôi con, vụ đó gần như chắc chắn không xong ở buổi hoà giải đầu tiên.
Bị đơn vắng mặt hoặc không hợp tác. Giấy triệu tập phải được tống đạt hợp lệ. Bị đơn vắng mặt lần đầu thường dẫn tới hoãn; cố tình vắng mặt nhiều lần thì toà có cách xử lý, nhưng mỗi vòng triệu tập đều tốn vài tuần.
Yếu tố nước ngoài. Bị đơn ở nước ngoài hoặc tài sản ở nước ngoài thì phải tống đạt, thu thập chứng cứ qua tương trợ tư pháp. Đây là nguyên nhân kéo dài lớn nhất, có thể tính bằng năm.
Kháng cáo. Một bên kháng cáo thì vụ án lên toà cấp tỉnh xét phúc thẩm, cộng thêm thời gian chuẩn bị xét xử phúc thẩm và mở phiên toà mới.
Vụ đơn giản và vụ phức tạp khác nhau thế nào trên lịch
Hình dung hai ví dụ giả định. Vụ thứ nhất: hai người không có con chung, không yêu cầu chia tài sản, bị đơn ở cùng tỉnh và đến toà đầy đủ. Sau khi thụ lý, phiên họp hoà giải được mở trong vòng một hai tháng; nếu bị đơn đồng ý ly hôn, hai bên có thể thuận tình ngay tại đó và toà ra quyết định công nhận. Toàn bộ quá trình có thể chỉ vài tháng tính từ ngày nộp đơn.
Vụ thứ hai: hai con nhỏ, cả hai đều muốn nuôi, một căn nhà đứng tên một người nhưng mua trong thời kỳ hôn nhân, bị đơn hay vắng mặt. Toà phải thu thập giấy tờ nhà, định giá, xác minh điều kiện nuôi con, triệu tập nhiều lần. Hoà giải không thành, phiên toà bị hoãn một lần vì vắng mặt, sau bản án một bên kháng cáo. Vụ này có thể kéo dài trên một năm, thậm chí lâu hơn nếu có tạm đình chỉ.
Phần lớn các vụ nằm giữa hai cực này. Khi ước lượng, bạn nhìn vào ba câu hỏi: có tranh chấp con không, có tranh chấp tài sản không, người kia có hợp tác không. Mỗi câu trả lời "có" thường cộng thêm vài tháng.
Những việc trong tầm tay giúp rút ngắn thời gian
Bạn không đẩy nhanh được lịch của toà, nhưng có nhiều việc nằm trong tầm tay mình mà ít người làm:
- Nộp đơn đầy đủ ngay lần đầu: bản chính giấy chứng nhận kết hôn, giấy khai sinh của con, địa chỉ bị đơn có xác nhận.
- Nộp tạm ứng án phí và đem biên lai về toà ngay trong ngày hoặc hôm sau.
- Chuẩn bị sẵn chứng cứ, đánh số trang, có bản sao để nộp ngay ở phiên họp công khai chứng cứ, không để toà phải yêu cầu nhiều lần.
- Có mặt đúng giờ ở mọi buổi triệu tập; nếu vắng có lý do, báo toà bằng văn bản sớm và kèm giấy tờ chứng minh.
- Cân nhắc tách phần tài sản ra giải quyết sau nếu tài sản phức tạp mà ưu tiên của bạn là chấm dứt hôn nhân sớm.
- Ở buổi hoà giải, nghĩ trước những điểm có thể nhường; một thoả thuận hợp lý về con và tài sản có thể tiết kiệm nhiều tháng.
Việc tách phần tài sản có lợi và có hại riêng, nhất là khi lo người kia tẩu tán. Nên cân nhắc kỹ, và hỏi luật sư trên AI Cố Vấn khi chưa chắc về hồ sơ của mình.
Theo dõi tiến độ vụ án của mình
Một cách đơn giản là lập bảng theo dõi riêng: ngày nộp đơn, ngày nhận thông báo tạm ứng án phí, ngày nộp biên lai, ngày thụ lý, ngày các buổi triệu tập, ngày tuyên án, ngày nhận bản án. Với mỗi dòng, ghi thêm thời hạn tiếp theo bạn phải làm gì. Khi thấy một chặng đứng yên quá lâu so với mốc trong luật, bạn có căn cứ để hỏi toà.
Hỏi tiến độ nên đi qua thư ký phụ trách vụ án, lịch sự và cụ thể: vụ thụ lý ngày nào, số thụ lý bao nhiêu, đang chờ việc gì. Nếu một thời gian dài không có tiến triển mà không rõ lý do, bạn có quyền gửi văn bản đề nghị toà giải quyết đúng thời hạn; khiếu nại hành vi tố tụng là kênh cuối cùng, nên dùng khi đã hỏi rõ mà vẫn không có câu trả lời.
Giữ tâm thế kiên nhẫn cũng là một phần của thủ tục. Nhiều người sốt ruột mà ép thoả thuận bất lợi chỉ để xong nhanh, rồi hối tiếc về phần con hay tài sản. Thời gian thêm vài tháng đôi khi đáng hơn một quyết định vội.
Câu hỏi thường gặp
Ly hôn đơn phương nhanh nhất mất bao lâu?
Không có thời gian tối thiểu cố định. Vụ không có con, không chia tài sản, bị đơn hợp tác và đồng ý thuận tình ở buổi hoà giải có thể xong trong vài tháng kể từ khi nộp đơn. Vụ có tranh chấp thì lâu hơn nhiều.
Thời hạn bốn tháng chuẩn bị xét xử tính từ ngày nào?
Tính từ ngày toà thụ lý vụ án, thường là ngày toà nhận biên lai nộp tạm ứng án phí, không tính từ ngày bạn nộp đơn. Thời gian tạm đình chỉ vụ án, nếu có, không được tính vào thời hạn này.
Toà để quá thời hạn chuẩn bị xét xử thì làm gì?
Trước hết hỏi thư ký về lý do, vì có thể vụ đã được gia hạn hoặc tạm đình chỉ hợp lệ. Nếu không có lý do rõ ràng, bạn có thể gửi văn bản đề nghị giải quyết đúng hạn, và khi cần thì dùng quyền khiếu nại theo thủ tục tố tụng.
Người kia ở nước ngoài thì ly hôn mất bao lâu?
Thường lâu hơn đáng kể vì việc tống đạt giấy tờ và lấy ý kiến phải qua tương trợ tư pháp giữa các nước. Thời gian phụ thuộc nhiều vào quốc gia nơi người kia sống và việc có xác định được địa chỉ hay không.
Có xin toà giải quyết nhanh hơn được không?
Không có thủ tục ưu tiên riêng cho ly hôn chỉ vì người khởi kiện sốt ruột. Cách thực tế nhất là nộp đơn đủ ngay từ đầu, nộp tạm ứng án phí đúng hạn, chuẩn bị chứng cứ sẵn và có mặt đầy đủ ở các buổi triệu tập.
Kháng cáo làm kéo dài thêm bao lâu?
Kháng cáo đưa vụ án lên cấp phúc thẩm với thời hạn chuẩn bị xét xử và mở phiên toà riêng, thường cộng thêm vài tháng. Trong thời gian đó bản án sơ thẩm chưa có hiệu lực ở phần bị kháng cáo, nên quan hệ hôn nhân có thể chưa chấm dứt.